lói 



iloor, zoo als men zegt, Ie geven en te nemen, door inschikkelijk- 

 lieid waar dil niogeJijk was, door {juslrenyc en gepaste maatregelen, daar 

 en Avaar de nood zulks Tordorde. De nu en dan Tcrstoorde rust aldaar is 

 niranier vau bedenkelijke gevolgen geweest ; de produktie is integendeel 

 voortdurend gestegen, liet mijnwezen gaandeweg meer ontwikkeld. De Chi- 

 nesche bevolking is daarbij aan onze wi.jze van adniinislratie , verrekening 

 en billijke behandeling gewoon geworden ; zij kent alleen de bevelen van 

 het Ncdcrlandseh gezag. En wat zal het gevolg zijn , wanneer het gouver- 

 ment , tot dusverre eeuige kontraktant met de Chinesche mijnwerkers , zijne 

 door eenc lange reeks van jaren verkregene regten op andereu overdraagt, die, 

 alleen hun eigen belang kennende , niet zoo naauwlettend zullen zijn op 

 gewoonten en gebruiken , maar daarop M'elligt spoedig inbreuk zullen ma- 

 Ken , en de mijnwerkers, door het invoeren van allerlei nieuwigheden te- 

 gen zich in het harnas jagen. Immers, 's gouverneraents belang, om des 

 gevorderd liever iets toe te geven, dan zich mogelijk groote verliezen en 

 kostbare expcditiën op den hals te halen, zal hmi belang niet zijn; zij 

 zullen vorderen , door het Ntdcrlandsch gezag gewapend te worden gerug- 

 steund ; zij zullen, en vooral wanneer Engelsche kapitalen daarmede ge- 

 moeid zijn, bij de geringste moeijelijkheid over gebrek aan bescherming, 

 zoowel te land als ter zee , klagen; ook de oabillijkste eischen zullen steeds 

 moeten worden ingewilligd , en bi.ialdien het gouvernement daartoe niet bij 

 inagte is , en mogelijk op andere punten van den archipel zijne strijdkrach- 

 ten noodig heeft , zal voor Engeland het oogenblik gekomen zijn , om door 

 eigen magt en, zoo als het dan heeten zal, tot bescherming van deszelfs 

 handel en nijverheid , dalgene te doen , waartoe wij niet in staat waren , 

 maar ook die mogendheid daarmede zich op Banka nestelen , om het ons 

 nimmer terug te geven. 



Men moge dit alles ijdele schrikbeelden noemen, welke zich nimmer 

 zuilen verwezenlijken : die JBanlca en deszelfs Chinesche bevolking kent , 

 oordeele , waartoe een afstand der mijnen aan paitikuliere ondernemers 

 leiden zal. Wie aan Engelands bemoeijelijking en baatzuchtige tusschen- 

 korast twijfelt , behoeft maar de geschiedenis van vroegere tijden tot heden 

 te raadplegen; de gelegenheid, om ons het gerust bezit van Bcmka ie be- 

 twisten, zal bij eene inmenging van Engelsche kapitalen menigvuldig zijn, 

 en voor de Britsche staatkunde niet verloren gaan ; en hoezeer men welligt 

 hiertegen zoude kunnen aanvoeren , dat de mogendheden nimmer zullen 

 gedoogen , dat Engeland zich op dien voet in Itidie verder uitbreidt , en 

 alzoo tegen eene wederregtelijke bezitneming van dat eiland zouden pro- 

 testeren , zal Jiet van de zijde van het Britsche gouvernement niet aan ar- 

 gumenten ontbreken , om aan zijne handelingen tegenover Kederkaid een 

 schijn van regtmatigheid bij te zetten; wij zuilen wel is waar den pacht- 

 schat hebben genoten , maar na expiratie van den pachttijd zal dat eiland 

 voor ons verloren zijn , hetwelk thans nog jaarlijks 15 a 18 tonnen scliats 

 afwerpt, en nog, onder gouvernenients-beheer , zeer in produktie stijgen kan. 



Ik meen mij hiermede in 's lands belang tegen eene verpachting der 

 tinmijnen op Banka in het algemeen , maar speciaal tegen eene zoodanige 

 transaktie door middel van vreemd kapitaal, te bebben verklaard. Als ge- 

 wezen resident en militaire kommandant -van Bajika , in deze aangelegen- 

 heid met het vertrouwen der regering vereerd , bij eene mogelijke toetre- 

 ding tot dezen maatregel , zelfs van verre den schijn niet willende op mij 

 laden, op eenige wijze daartoe te hebben m.edegewerkt , verzoek ik den 

 president dezer kommissie hiervan aanteekening te doen houden , en deze 

 mijne nota bij de overige stukken aan de regering over te leggen. 



De geivezen resident en militaire kommandant van Banka , 

 {get.) oosTHOüT. 

 Voor eensluidend afschrift , 

 Be fungerende sekreiaris-generaal bij het 

 ministerie van koloniën , 



J. F. BOOGAARD, 1. S.-G. 



