467 



Terwijl het specifieke gewigt dezer vulkanische asschen on- 

 derling weinig afwijkt, ziet men daarentegen in de kwantiteit 

 der zamenstelling zelve belangrijke verschillen en wel voorna- 

 melijk in de verhouding der kiezel- en aluinaarde, welke eer- 

 ste een maximum van verschil van 18, de tweede hetzelfde van 

 21 pCt. aanbiedt; ijzeroxijde wordt er, vooi'al als men de za- 

 menstelling van goede bouwbare gronden er bij in aanmerking 

 neemt, in te ruime mate in aangetroffen dan dat zij op dezen 

 naam reeds dadelijk zoude kunnen aanspraak maken. Kalk, 

 magnesia en soda in verbinding met zwavelzuur en chloor, 

 allen faktoren van eenen goeden grond , laten er zich mede in 

 vinden. Het afwezig zijn van salpeterzure zouten is mijns in- 

 ziens zeer natuurlijk in eenen grond , welken kort geleden nog 

 gegloeid had; eerst na langere tijdperken van ontbinding zal 

 door den erkenden invloed der lucht op het vormen van sal- 

 peterzure zouten in de aardkorst, hun ontstaan een aanvang 

 nemen. 



In den graad van oplosbaarheid in water is in betrekking met 

 No. i een ruim verschil op te merken; te gelijkertijd evenwel 

 springt het uiterst gering gehalte aan zuren in deze asch duide- 

 lijk in het oog en wordt dus ook dit verschijnsel opgehelderd, 

 daar toch in deze de onmisbare stoffen ontbreken, welke de op- 

 losbare zouten daarstellen moeten, om vervolgens naar de la- 

 ger liggende landen te worden afgespoeld: het is vooral door 

 dit laatste faktum duidelijk, dat niet elke asch even vruchtbaar- 

 makend en het vooral de kwantitatieve analijse der ligchamen 

 is, welke het schoone verband doet kennen, dat er bestaat tus- 

 schen oorzaken en gevolgen in de dingen der natuur. 



Zien wij dus deze ontzaggelijke uitgeworpene massa's asch op 

 en beneden de toppen der bergen als ware depots van anor- 

 ganische meststoffen der omliggende landen in voorraad liggen, 

 om aanhoudend als een toestroomend mild voedsel datgene wat 

 den kostbaren oogst aan Java's gronden telken jare onttrekt 

 weder te gaan aanvullen ; — dan wordt de waarheid ook voor 

 den eenvoudigsten mensch helder, dat praktische scheikunde en 

 landbouw slechts hand aan haud gaande icedsrzijdsche ophel- 



