S61 



Van de tem/lcawan zijn vele soorten, welke vol^^^ens du inlan- 

 ders in bloem, blad en vrucht verschillen. 



De voornaamste soorten zijn: de tcngkawan lajar , tenkawan 

 ondjeng, tengkawan iriboch, lengkawcm rabcli, lengkau-an iocng- 

 koel, tengkawan mandjauio , tengkawan babi en meer andere. 

 Deze boomen groeijen welig in het wilde en zijn zoo menig- 

 vuldig , dat ze niet zelden tot balken voor vlotten of tot tim- 

 merhout gebruikt worden. Zij komen te Ponlianak niet voor , 

 maar zijn hooger op overal aanwezig. 



Kastanje-boomen {barangan) worden in de bovenlanden ge- 

 vonden, maar de vrucht is klein en wordt niet , zooals in de 

 berglanden van Java , tot voedsel gebruikt. 



Van de bladen van eenen hoog opschietenden boom , hier 

 gambierboom genoemd, wordt voornamelijk in Melioiiiv gam- 

 bier gekookt, welke meer gewild is dan de Riouwsche. 



Wilde notenmuskaatboomen (pinang bari) vindt men overal 

 in de bosschen. De noot wordt soms gebruikt om er kaarsen 

 van te maken, maar heeft aromatischen geur noch smaak. 



De zee levert agar-agar op. 



Onder de soorten van timmerhout is het zoogenaamde ijzer- 

 hout (kajoe belian of tebelian) het hardste en duurzaamste. Te 

 Pontianak wordt het niet gevonden, maar in Landak, Ta- 

 jan en hooger op overal. Het schijnt eenen lagen grond te 

 beminnen en komt ook te Bandjer (onder den naam van kajoe 

 oelin) en op de oostkust van Sumatra, maar niet op Java voor. 

 Het wordt meest gebruikt voor stijlen en sirappen waartoe het 

 zich goed splijten Iaat; weer en wind hebben er weinig in- 

 vloed op en het is nog duurzamer dan het djattihout, het- 



en is in Mei of Junij rijp. De bereiding van de olie is vrij omslagtig 

 en duurt circa 2 maanden. Nadat de noot of vrucht eenen geruimen tijd 

 in den grond en in -water heeft gelegen om de schil te doen rotten, wordt 

 zij gestampt en geschild en daarna de fijn gemaakte pit in eenen zak van 

 boombast geperst tusschen twee blokken hout, die met keggen aangesla- 

 gen worden. Het uitvloeijende vocht wordt in bamboezen kokers opgevan- 

 gen en verkrijgt spoedig de kleur en hardheid vau boter. 



