610 



ten zij, maar in geringe hoeveelheid, djagong djelei (djalij, kla- 

 di, oebi of kribang , katjang , komkommers, terong , pom- 

 poenen, tjabeh, enz. Zwarte peper (sahang) wordt alleen in 

 geringe hoeveelheid in de nabijheid van Pontianak [Soengei 

 SnhangJ aangekweekt. Pcleh en djenkol zijn minder talrijk 

 dan op Java; pimmg en sirih vindt men in elke kam- 

 pong. De bereiding van en de handel met gambier van den 

 gambierboom is , zooals vroeger gezegd , bijzonder in Meliouw 

 te huis. De boom groeit in het wilde maar wordt ook aange- 

 kweekt. De Dajah's maken den bekenden bedwelmenden drank 

 toeivak of palmwijn en ook suiker van het vocht van den aren- 

 palm, hier 7iauh geheeten. Deze suiker is donkerder van kleur 

 en minder zuiver dan de Javasche. De nauh wordt vooral in 

 Tajan gekultiveerd en de suiker heet daarom goela Tajan. 

 Ook van suikerriet maken de Dajah's op sommige plaatsen 

 door uitpersing in een blok en koking in ijzeren pannen eene 

 donkerkleurige suiker, welke alleen dient tot eigen gebruik. 



Te Pontianak wordt eene vrij aanzienlijke hoeveelheid riet 

 door Chinezen aangekweekt. Deze hebben er twee of drie 

 kleine molens met houten cijlinders; de rijksbestierder heeft 

 eene suikerfabriek met ijzeren en de gezaghebber te Tajan, 

 Wan Hassan, ook eene kleine met ijzeren rollen (43). Het 

 suikerriet slaagt hier buitengemeen goed. Wan Hassan maakt 

 van 1000 stokken 2y2 pikols suiker. Deze suiker wordt ge- 

 deeltelijk te Pontianak verbruikt, é^deeltelijk naar Singapore 

 uitgevoerd. Den koffljboom vindt men bij de Dajah's van Lan- 

 dak , Tajan en Sangouw. De boomen staan goed , maar hun 

 aantal is uiterst gering en ze schijnen meer uit aardigheid te 

 worden aangekweekt. 



Tabak wordt in kleine hoeveelheden bijna overal geteeld 

 tot aan de Malo en waarschijnlijk nog hooger op. De Dajah- 

 sche tabak is veel minder zwaar dan de Javasche, hetgeen 

 waarschijnlijk grootendeels aan de bewerking ligt. De kleur is 

 vaal bruin, eenigzins groeöachtig. De tabak is voor den Da- 



(43) De eerste ia geheel vervallen, de laatste bestaat niet meer. 



