836 



volking en in liot steeds toenemend getal van ra - vaartui- 

 gen , welke er varen , dan in 's lands inkomsten. Reeds heeft 

 het Spaansche Gouvernement de gunstige ligging daarvan er- 

 kend en te baat genomen, om er de sloomschepen, welke in 

 de vaart tusschen Manilla en Singapore gebezigd worden , van 

 kolen te voorzien. Een dezer schepen kwam er reeds twee- 

 maal aan en nam 300 ton in. Door den slechten toestand , 

 waarin het vaartuig zich toen reeds sedert lang bevond , schijnt 

 die dienst tijdelijk gestaakt te zijn. De twee andere stoomsche- 

 pen (er zijn daar in het geheel 3 in de vaart), waren volgens 

 zeggen van den Spaanschcn kommandant nog minder bruikbaar. 

 Wanneer eenmaal de deugd derBorneo-kolen algemeen bekend en 

 erkenden de nieuwe scheepvaartwetten ook in Indie ingevoerd 

 zullen zijn, zullen de schepen, begeerig om eene lading van 

 welken aard ook te kunnen krijgen , Bandjermasin niet voor- 

 bij zeilen , maar hare kolen alom in Indie vervoeren. Het zou 

 voor deze schepen een groot gemak opleveren , wanneer , al- 

 thans gedurende de oostmoesson , een kolenschip in plaats 

 van in de monding der rivier Harito , buiten het Mandbaken 

 in 3 a 4 vademen diepte werde gestationeerd. 



Van alle plaatsen in den aanhef opgenoemd, waar zich ko- 

 len bevinden, is het noordeinde van Poeloe Lawoet in straat 

 Makasser het voordceligst gelegen, om met Bandjermasin in de 

 produktie van kolen te wedijveren. Aldaar kolen ingenomen 

 hebbende, kunnen mijne opmerkingen dienaangaande hier niet 

 misplaatst zijn ; de voor- en nadeelen zullen van zelve uit het 

 volgende in 't oog springen. 



Langs de O. kust van Borneo , heerschen geene geregelde 

 moessons, maar is er ook een tijd, wanneer er niet dan noorde- 

 lijke winden waaijen. Voor deze winden ligt de kleine baai van 

 Pamantjingan geheel onbeschut. Het eiland, op koraal gebaseerd 

 zijnde, wordt vermoed zeer ongezond te wezen. In oorlogstijden 

 ligt het geheel d la merci van den vijand , die natuurlijk eene 

 zijner eerste operatiën tegen de bron van kolen voor onze stoom- 

 oorlogschepen zal rigten , te meer , om er voor eigen ge- 



