as7 



bruik uit Ie pulten. Het eiland is in het geheel schaars be- 

 volkt, vooral het noordelijke gedeelte; er is volstrekt geen rijst- 

 teelt, even min als langs de Z. en O- kusten van Borneo, 

 en naar het schijnt bezit het geen goed timmerhout. De baai van 

 Pamantjingan is zoo ondiep, dat wij eens, aan de westzijde 

 willende ankeren, op 1 | a 2 mijlen gegisten afstand van de plaats 

 waar de kolen lagen, niet meer dan 8 ^ a 10 voeten diepte von- 

 den. Naderhand bevonden wij, dat deze plaats het digst langs 

 de binnenzijde van het oostelijke rif te naderen is; echter la- 

 gen wij daar in 3 a 4 vademen water nog l mijl van de O. punt 

 en |- mijl van de plaats der kolen, geheel op de buitenreede 

 ten anker. Één a twee scheepslengten digter naar den wal 

 toe, loodden wij ook niet meer dan 9 a 10 voeten. Waren de 

 getijden goed door , dan hadden de vaartuigen tegen eenen 

 stroom van ongeveer 2 mijl, dwars over de reede, langs de 

 kust op te roeijen en ondervonden door afdrift veel tijdver- 

 lies. Wilde men te Pamantjingan een etablissement op den 

 voet als te Pangaron oprigten ; al het daartoe benoodigde , werk- 

 volk , materialen, levensmiddelen, enz. zouden van heinde en 

 ver , van Makasser , Soerabaja en Bandjermasin te zamen 

 moeten worden gebragt. Verder zouden er groote kosten aan 

 behoorlijke verdedigingsmiddelen moeten worden besteed en 

 daarin veel meer troepen onderhouden dan om slechts de ver- 

 oordeelden in toom te houden. Er zouden hoofden in zee 

 moeten worden geworpen van 100 a 200 passen lengte, de- 

 wijl onze matrozen met laag water de kolen , over zeer pun- 

 tige en glibberige koraalsteenen heen , naar de vaartuigen hadden 

 te brengen , en er wegens een verval van water van 6 voeten zeer 

 moest opgepast worden deze vrij van de steenen te houden. 

 Om den stroom te breken en tot verbetering der reede in het 

 algemeen , zou een lang zeehoofd , gebaseerd op het oostelijke 

 rif, van groot nut zijn en tegelijk als aanlegplaals en kade 

 kunnen dienen. Volgens deze oppervlakkige beschouwing zou 

 dat etablissement vrij wat moeijeiijkheden , groote werken en 

 sommen gelds kosten. Ook is onze invloed op den sulthan 



