3B8 



onder wiens gebied Poeloe Lawoet is , zeer veel minder , 

 dan op dien van Bandjermasin. 



Voor de stoomlinie van Singapore, benoorden Borneo langs, 

 door straat Malcasser naar Nieuw-Holland , voor de Spaansche 

 stoomvaart en voor Makasser , zoo als ook tot de ontwikke- 

 ling der naburige volken op de Oostkust van Borneo, zou eene 

 ontginning 'te Painantjingan van uitnemend nut zijn. Worden 

 de mijnen eens aan den partikulieren ondernemingsgeest afge- 

 staan ; neemt de stoomvaart in Indië eene hooge vlugt ; ont- 

 staat daardoor toenemende behoefte aan kolen; moge dan het 

 eerst de aandacht op Pamantjingan gevestigd blijven. 



Vergelijkt men eindelijk Pangaron ten opzigte der nadeelen 

 van de andere plaats , dan bezit gene de grootste veiligheid , door 

 hare ligging diep landwaarts in en door de voortreffelijke 

 positie der schans Van Thuyl. De kosten, aan Pangaron besteed , 

 beginnen reeds sclioone vruchten te dragen. Eene ruime bevol- 

 king en nijvere steden voorzien daar in meest alle behoeften. 

 In 1 1 etmaal kan het kolenschip van af Soerabaja bereikt wor- 

 den door stoom ; terwijl de koers, welke bijna Noord, dwars 

 op de moessons valt, uiterst voordeelig is voor de zeilschepen, wel- 

 ke, om Pamantjingan te bereiken, nog 60 a 70 mijlen heen en 

 weer langs de Z. kust van Borneo en door straat Lawoet, waar- 

 in veel stilten en stroomen heerschen, af te leggen zouden 

 hebben. 



Zooveel de betrekkelijke toestand van de machine en ketel 

 der Samarang toeliet , konden de volgende besluiten aan- 

 gaande de kolen van Borneo opgemaakt worden. Even als 

 van de Engelsche kolen , verbruikten wij per mijl omstreeks 

 400 Ned. ponden. Hoewel die van Samarinda en Sambalioen 

 200 nat aan boord werden gebragt, dat de vaartuigen onophou- 

 delijk ledig moesten gehoosd worden , en hoewel wij daarme- 

 de somtijds 14 dagen opgescheept w^aren , ontdekten wij nooit 

 de minste broeijing in de kolenruimen. Ook kv*^amen die van 

 Bandjermasin en Pamantjingan zeer vochtig aan boord, zon- 

 der eenig nadeelig gevolg. W^anneer des nachts, door de groo- 



