vom 21. October 1880. 829 



nostrae vires augeantur. Sed iit in Republica plerique aliis labo- 

 ramus, pauci iiobis, ita conquifitis experimentis tantum posteritati 

 materiam colligiraus, unde multa post secula veritatis aedificium 

 excitari poffit. Et video magnos Viros, cum juventuteni in mathe- 

 maticis aut humaniori literatura pofuiffent, aetatem experimentis 

 naturae aut negotiis impendiffent, in flexu vitae jam inclinantis ad 

 scientiam Mentis excolendam rediiffe, qua propriae felicitati con- 

 fulitur. Sapienter dictum est a Viro egregio Francisco Bacono, 

 Philosophiam obiter libatam a DEO abducere, profundius haustam 

 reddere Creatori. Idem seculo auguror fore nt pretium sanctioris 

 philosopbiae redeuntibus ad se bominibus agnoscatur, et mathema- 

 tica studia tum ad severioris judicii exemplum tum ad cognoscen- 

 dam harmoniae ac pulchritudinis velut ideam, naturae vero experi- 

 menta ad autoris qui imaginem ideab's mundi in senfibili expreffit 

 admirationem, studia denique omnia ad felicitatem dirigantur. 



Interea per anticipationem id agamus, ut animi eorum sanen- 

 tur, quos blandientis cujusdam pbilosophiae novitas, mathematicum 

 quiddam ementita, corrupit periculo divinae veritatis. Indubitata 

 res est et Aristoteli quoque agnita, omnia in natura corporea a 

 magnitudine, figura et motu repeti debere. Doctrina de magnitudine 

 et figura egregie exculta est, intima motus nondum patent neglectu 

 primae pbilosophiae, unde repetenda sunt. Est enim Metaphyficae 

 tractare de mutatione, tempore, continuo, in univerfum. Motus 

 enim species tantum mutationis. Non intellecta motus natura fecit 

 ut infignes pbilosopbi naturam materiae sola extenfione circum- 

 scripferint, unde nata est corporis antea inaudita notio non magis 

 naturae phaenomenis quam fidei mysteriis conciliabilis. Nimirum 

 demonstrari potest, extenfum, nulla alia accedente qualitate, agendi 

 patiendique incapax effe; omnia summe fluida id est vacua fore; 

 unionem corporum et quam in iis sentimus firmitatem explicari non 

 poffe; denique leges motuum ab experientia alienas constitui de- 

 bere. Quae omtiia in Cartefii principiis manifeste apparent, nam 

 et motum fecit pure relativum, et corporis speciem commentus est 

 nihil ab inani differenteni, et unionem firmitatemque ex sola quiete 

 petiit, quafi quae semel in contactu mutuo quievere, postea nulla 

 vi separari poiXint, et decreta circa motus concurfusque corporum 

 promulgavit, certiffimis experimentis nunc antiquata; fidei autem 

 mysteria artificiofe declinavit, philosophari scilicet sibi, non theo- 

 logari propofitum effe, quafi philosophia admittenda fit inconcilia- 



