298 GIUSEPPE B0FF1T0 42 



V. — Capo l". — Segue la dimostrazione dell'impossibilita. — j3) Impossibility dell'ec- 

 centricita dell'acqua. 



[§ 12]. Ad *) destruction era igitur primi membri consequentis, dico quod aquam esse eccen- 

 tricam est impossible. Quod sic demonstro. Si aqua esset eccentrica, tria impossibilia seque- 

 rentur: quorum primum est quod aqua esset naturaliter mobilis a ) sursum et deorsum; secundum 

 est quod aqua non moveretur deorsum per eandem lineam cum terra; tertium est quod gra- 

 vitas aequivoce praedicaretur de ipsis: quae omnia non tantum falsa, sed impossibilia esse 

 videntur. Consequentia declaratur sic. Sit coelum circumferentia in qua tres cruces [Fig. l a d. Tav.J, 

 aqua in qua duae, terra in qua una; et sit centrum coeli et terrae punctus in quo A, centrum 

 vero aquae eccentrieae punctus in quo 6, ut patet in figura signata. Dico ergo quod, si aqua erit 

 in A et habeat transitum, quod 3 ) naturaliter movebitur ad b, cum omne grave moveatur ad 

 centrum propriae circumferentiae naturaliter; et quum moveri ab a ad b sit moveri sursum, 

 cum A sit simpliciter deorsum ad omnia, aqua movebitur naturaliter sursum : quod erat primum 

 impossible quod sequi 4 J dicebatur. Praeterea sit gleba terrae in z et ibidem sit quantitas aquae 

 et absit omne prohibens: quum igitur, ut dictum est, omne grave moveatur ad centrum [c. hv] 

 propriae circumferentiae, terra movebitur per lineam rectara ad A et aqua per lineam rectam ad b, 

 sed hoc oportebit esse per lineas diversas, ut patet in figura signata; quod non solum est im- 

 possibile, sed rideret Aristoteles, si audiret: et hoc erat secundum quod declarari debebatur. 

 Tertium vero declaro sic. Grave et leve sunt passiones corporum simplicium , quae moventur 

 motu recto; et levia moventur sursum, gravia vero deorsum. Hoc enim intendo per grave et 

 leve quod sit mobile, sicut 5 ) vult philosophus in Coelo et mundo. Si igitur aqua moveretur 

 ab &, terra vero ad a, cum ambo sint corpora gravia, movebuntur ad diversa deorsum. Quorum 

 una ratio esse non potest, cum unum sit deorsum simpliciter, aliud vero secundum quid. Et 

 quum diversitas in ratione finium arguat diversitatem in iis °) quae sunt propter ilia, maiai- 

 festum 7 ) est quod diversa ratio fluitatis 8 ) erit in aqua et in terra; et cum diversitas rationis 

 cum identitate nominis aequivocationem faciat, ut patet per Philosophum in Antepraedicamentis, 

 sequitur quod gravitas aequivoce praedicetur de aqua et terra; quod erat tertium consequentiae 

 membrum declarandum. Sic igitur patet per veram demonstrationem de genere illarum quibus 

 dernonstrant 9 J non esse hoc, quod aqua non est eccentrica: quod erat primum consequentis 

 principalis consequentiae quod destrui debebatur (c. 5r, lin. 12-5y, lin. 25). 



') Destructio primi modi S in marg.; D. p. membri T a tit. del § 12°. 3 ) movibilis, TFM. 

 3 ) ES. II T, seguito da tutti gli altri, soppresse questo secondo quod, che 1'aut. aggiunse forse a 

 maggioi- cbiarezza. 4 ) Quod su})ra TFM, quod sequenter G. U J Sic ut ES. fi ) TFGM, in hits E. 

 7 ) Manifestam T. H ) Fluiditatis BGR; gravitatis MA. <J ) De genere illarum qua demonstravil EST ; 

 ...demonstravi FGM. Per l'A. e un glossema evidente inutile e in contrasto con la locuzione tutta 

 la proposizione : " de genere illarum qua demonstravi t non esse hoc „. Per il G. invcce bisognerebbe 

 dopo illarum aggiungere : u quae Hunt ab impossibili vel absnrdo „. 



L'autore venendo alia parte negativa della dimostrazione prova la prima parte 

 della minore del sillogismo ipotetico (non eccentricita dell'acqua) di cui sopra a p. 38, 

 E sebbene Aristotele nel libro 8° dei Toplci (1), avesae sconsigliato il disputante dal 

 ricorrere in via ordinaria al sillogismo " ad impossible „ (bm tou dbuvoVrou), tuttavia 

 il nostro anonimo se ne vale qui e piii avanti, perche gli avversari se n'eran valsi 

 anch'essi per stabiiire la eccentricita dell'acqua. Cosi mi pare che sia ad intendere (2) 

 il passo finale (per veram- demonstrationem, ecc.) che, cosi corrotto com'e in tutte le 



(1) " Disputanti non est utendum syllogismo per impossibile, nisi valde nianifestum sit falsum 

 * esse quod non impossibile dicunt esse; demonstranti autem nihil differt sic vel sine impossibili 

 u syllogizare „, cfr. Theophili »e Fbrrariis, Propos. Arist., ed. cit., c. 224t>. 



(2) Paleograficamente parlando, e pure spiegabilissima la sosfcituzione di quo a quibus, di demon- 

 stravit a dernonstrant: cfr. Prou, Man. de Pal., Paris, 1892, p. 308. 



