metr me et 
82 STUDI STORICi SOPRA IL CONTRATTO D'ENFITEUSI 
solemus. — Meglio che cinquantanni più antico è forse il passo delle 
instituzioni di Gaio (3, 145): Adeo autem emptio et venditio et locatio 
et conductio familiaritatem aliquam inter se habere videntur, ut in quibus- 
dam causis quaeri soleat , utrum emptio et venditio. contrahatur, an locatio 
et conductio. Veluti si qua res in perpetuum locata sit: quod evenit 
in praediis municipum , quae ea lege locantur, ut quamdiu id vectigal 
praestetur, neque ipsi conductori neque heredi eius praedium. auferatur. 
Sed magis placuit locationem conductionemque esse. — Alquanto più 
antico è infine il luogo d’Igino gromatico, che fiori, come pare , 
imperando Domiziano e Nerva : Vectigales autem agri (1) sunt obligati, 
quidam r. p- p. R. quidam coloniarum aut municipiorum. aut civitatium 
aliquarum. Qui et ipsi plerique ad populum romanum. pertinentes ex 
hoste capti partitique ac divisi sunt per centurias, ut adsignarentur 
militibus quorum virtute capti erant, amplius quam destinatio modi 
quamve militum exigebat numerus: qui superfuerant agri, vectigalibus 
subiecti sunt, alii per annos (quinos ?), alii vero mancipibus ementibus 
id est conducentibus , in annos centenos. Plures vero finito illo tempore 
iterum veneunt locanturque ita ut vectigalibus est consuetudo. — Fir- 
ginum (p. 117, 5) quoque vestalium et sacerdotum quidam agri vecti- 
galibus redditi sunt locatim. Quorum agrorum formae, ut comperi, ple- 
rumque habent quemdam. modum. adscriptum: sed in his extremis lineis 
comprachensae sunt formae sine ulla quidem norma rectoque angulo. 
Solent vero et hi agri accipere per singula lustra mancipem : sed et 
annua conductione solent locari. — A questi passi giova raccostare anche 
il seguente di un altro gromatico, Siculo Flacco (p. 162, 20): Subseci- 
vorum (vale a dire dei residui indivisi dell'ager publicus) mentio repe- 
tenda est. Auctores enim divisionis assignationisque aliquando subseciva 
rebus publicis coloniarum concesserunt: aliquando in condicione illorum 
remanserunt. Quae quidam (id est coloni) sibi donata vendiderunt , 
aliqui vectigalibus proximis quibusque adscripserunt, alii per singula 
lustra locare soliti per mancipes reditus percipiunt, ali 
in plures annos. 
Quae ex monumentis publicis cognosci possunt. — Collegia sacerdotum 
itemque virgines habent agros et territoria quaedam. etiam. determinata 
et quaedam. aliquibus sacris dedicata , in eis etiam lucos, in quibusdam 
etiam aedes templaque. Quos agros quasve territoriorum formas aliquotiens 
(1) De condic. agror p.116, 5. 
