| 
| 
| 
168 STUDÎ STORICI SOPRA IL CONTRATTO D'ENFITEUSI 
9, 49, 7 eod. tit.): Si quis intra provinciam pro qualitate delicti. stilum 
proscriptionis incurrerit , per ordinarii officii sollicitudinem bonorum 
eius indago diligentissime celebretur, ne quid rei privatae commodis per 
gratiam. atque colludium furto subducatur. Et plena descriptio compre- 
hendat , quod spatium et quod sit ruris ingenium , quid aut cultum sit 
aut colatur, quid in vineis, olivis, aratorüs, pascuis, sileis fuerit in- 
ventum , quae etiam gratia et quae amoenitas sit locorum etc. Quotque 
mancipia in praediis occcupatis vel urbana vel rustica, 
vel quarum artium generibus imbuta teneantur, quot 
sint casarii, (C. L censuarii) vel coloni, quot bonum exercitiis 
terrarum atque vomeribus instruentium etc. 
370. 4d Claudium proconsolem Africae (C. Th. 13, 1, 8 de lustr. 
colL): Si dichiara essere alla dustralis collatio tenuti solo i veri nego- 
zianti, non etiam coloni rei nostrae, qui ea distrahunt, quae in dominicis 
possessionibus annus tulerit. Cfr. sup. ad a. 361, 1. 
354. Ad Italicum Vicarium Italiae (ib. 10): Colonos rei privatae 
vel ceteros rusticanos pro speciebus, quae in eorum agris gigni solent 
inquietari non. opportet. Cfr. sup. a. 370. 
371. Ad Probum P. P. (C. I. 1x, 52, 1 de col. Ilyr.): Colonos 
inquilinosque per Illyricum vicinasque regiones abeundi rure, in quo 
eos originis agnationisque merito certum est immorari, licentiam habere 
non posse censemus. Inserviant terris , non tributario nexu, sed nomine 
et titulo colonorum, ita ut si abcesserint ad aliumve transierint, revocati 
vinculis poenisque subdantur (Cfr. sup. a. 332). Maneat quoque eos 
poena, qui alienum. et incognitum. recipiendum esse duxerint, tam in 
redhibitione operarum et damni, quod locis quae deseruerant factum 
est, quam. mulctae, cuius modum in auctoritate iudicis collocamus ; ita 
ut eliam dominus fundi, in quo alienus fuisse monstrabitur , pro qua- 
litate peccati coërcitionem subire cogatur, nec sit ignorantiae locus, 
cum ad criminis rationem solum illud sufficiat, quod incognitum sibi 
tenuit. Servum etiam in memoratis regionibus si quis receperit, ignora- 
tionis excusatione sublata, quadrupli poena teneatur , operarum prae- 
terea compendiis damnisque praestitis. In libertis (cfr. a 365^) etiam, 
quos pari usurpatione susceperit, is modus sit, quem circa liberos 
colonos duximus retinendum. — Sono notevoli in questa costituzione : 
oTe 1 j à ° i liberti; 3° i liberi 
parole non tributario nexu etc.; 2° i liberti; iberi 
coloni. Essa manca al C, Teodosiano (V. 8, 2x). 
