DI ELIA LATTES. 189 
în quartam usque indictionem per omnes provincias atque insulas Italiae, 
per Africam vero tertiae indictionis debita titulis fiscalibus eximantur. 
Quae cum nihil publico nomine proficiant, exhaustum tamen possessorem 
redimentemque semper inducias continuis dispendiis inquietant etc. 
Agli altri guai, per le provincie occidentali si aggiunse nel V secolo 
la desolazione cagionata dalle invasioni: 
444. Teodosio IL. Hermocrati Pf. P. Orientis (Nov. Th. 26, 1 de 
relevatis etc.):.... Cum itaque multorum possessiones meminerimus 
nostro beneficio aliquatenus tributorum onere sublevatas , eisque postea 
certam concessae quantitatis partem, quia id necessitas flagitabat, indictam, 
ut quod liberalitati nostrae derogatum est, non poenitentiae potius vi- 
deatur fuisse quam temporis (?), summam, quae iam ex descriptione 
illata est, profligatione contentionis in posterum ab huius modi exactionis 
inquietudine liberamus, ut et praeteriti temporis pro sublevatis praediis 
reliquorum exactio concedatur, et in posterum nulla talis descriptio for- 
midetur (Cfr. 1,30 a. 430). 
441. Id. (ib. 2):... Sciat... Siculum possessorem cum. circumiectis 
insulis, barbaricae (h. e. Genserici, Vandalorum regis) vastitatis intuitu, 
de eo censu qui praesentibus chartis tenetur , septimam partem tributis ` 
Jiscalibus oportere dissolvere. 
2. Le nuove leggi emanate dopo la pubblicazione del C. Teodosiano Sopra 
l'enfiteusi, riflettono questo stato di cose, e favoriscono, in quanto le stret- 
tezze dell'erario permettevano , com’ è naturale, la diffusione del contratto. 
439. Teodosio e Valentiniano ad Florentium P. B. (€:3. 12:536; 
13 de fundis patrim. et salt. = Nov. Theod. 5, [4], 2): Nulli iam in 
posterum. licere praecipimus patrimoniales, seu limitrophos vel saltuenses 
fundos qui per tractum Orientis positi sunt, ad ius transferre privatum , 
sive dempto , sive salvo canone iuris Jundorum immutato postuletur ; 
legis temeratores quinquaginta librarum auri poena coércentes , tam 
videlicet. petitorem , quam officium , quod petitionem concedit admitti , 
licet adnotatio nostra, vel divina pragmatica contra vetitum proferatur. 
440. Teodosio e Valentiniano, ad Eudoxium Comitem R. P. (CLI. 
11, 65, 7 de fundis rei prie. — Nov. Theod. :9, [27]): Nemo demto 
canone ad comparationem dominicae possessionis accedat. Quodsi quis 
in posterum ad interdictum contractum accesserit, eum volumus pretia 
perdere perpetuo, nec expensarum vel melioratae rei fructuum exactioni 
compensationem opponere, nec temporis sibimet contra nostra commoda 
