204 STUDI STORICI SOPRA IL CONTRATTO D'ENFITEUSI 
ipsum. restituat, quem. celavit, et tres alios aptos militiae poenae nomine 
cogatur inferre. Colonus, conductor actorve loci si id aetatis sit, ut sti- 
pendia ferre possit, militiae protinus aggregetur. Quod si nesciente domino 
desertor in cuiuslibet aedibus latuerit, colonum conductorem actoremve, 
qui id scierit, capitali supplicio esse feriendos. 
451. Firmino Pf. P. et Patricio 425-455 (nov. tit. 3o ed Haen. 
— 9 Goth., de colonis vagis vel agnatione eorum, et de advenis): Cum 
pure et fideliter observari debeant, quae caventur in legibus, latam dudum 
(l. a. 419. Th. 5, 10, 1, 2 Haen.): de colonis originariis fucum pati 
quorundam maligna mente cognovimus. Nam cum is, a quo discessit 
obnoxius, triginta annorum repellatur obiectu, eundo per hos atque 
alios designatum tempus assumit, ita contingit ut, cum illi pereat, a quo 
fugit, nec huic, ad quem «venit possit acquiri, mansionum permutatione 
desinat esse, quod natus est, libertatem, quam nascendo non. habuit, fugae 
sibi assiduitate defendens. Nulli unquam, nisi colono fugitivo, culpa sua 
praemium fuit: ea caussa incipit melior effici quam poenam. meretur. Si 
noti che il legislatore nega la libertas ad un colonus. — Nel S x si 
ordina pertanto che il colono appartenga (iure colonario sereaturum ) 
al padrone presso cui dimoró 3o anni, o, se in pià luoghi andó vagando, 
quello presso cui fu la maggior parte di questo spazio. Quod etiam de 
mulieribus. originariis aeque vagantibus praecipio custodiri. $ 2. Colona 
vero, quae petitori post xx annorum curricula denegatur , si quem partum 
ante designatum tempus edidit, priori domino convenit non pertes is. 
Quem. casum. iubemus vicariorum compensatione finiri, ne, quod impium 
est, filii a parentibus dividantur. § 3. Il dominus del marito dee dare 
la vicaria per la donna colona altrui, divenuta moglie di quello. § 4. 
Si permettono le commutazioni anche di uomini, sì però che mai ad 
alterum coloni, ad alterum possessio exhausta perveniat. S 5. Advenae 
plerumque tenues abiectaeque fortunae quorundam se ob- 
sequiis ningunt, ut, simulata laboris et obsequiorum 
patientia, acceplo sumptu ac vestitu illuvient, et squa- 
lorum egestatis evadant. Ubi de angustiis cladis suae et 
humanitate et miseratione colligentes fuerint liberati, iam 
repleti, iam nihil de miseria cogitantes eligunt feminas 
ad patremfamilias pertinentes, solertia, forma, utilitate 
meliores: cum satias ceperit, derelinquunt: non statu 
priore perpenso, non assuetudine coniunctionis, non dul- 
