﻿l'epistola 
  di 
  dante 
  alighieri 
  a 
  cangrande 
  della 
  scala 
  17 
  

  

  ma 
  bene 
  ne 
  dimostrò 
  il 
  Vandelli 
  l'insostenibilità. 
  Leggendo 
  coi 
  codici 
  più 
  antichi 
  

   plus 
  domino 
  quam 
  dono 
  e 
  zelus 
  si 
  può 
  tradurre, 
  come 
  fa 
  il 
  Vandelli, 
  non 
  allon- 
  

   tanandosi 
  troppo 
  dal 
  Giuliani: 
  " 
  Dalla 
  presente 
  dedica 
  e 
  donazione 
  ritrarrà 
  più 
  gloria 
  

   " 
  il 
  ricevente, 
  cioè 
  Cangrande, 
  che 
  non 
  l'opera 
  dedicata 
  e 
  offerta 
  „. 
  È 
  un 
  elogio 
  

   indiretto 
  ch'egli 
  fa 
  dell'opera 
  propria, 
  ma 
  lo 
  induce 
  a 
  parlare 
  in 
  tal 
  guisa 
  l'ardente 
  

   affetto. 
  Ed 
  è 
  anche 
  questo 
  medesimo 
  affetto 
  per 
  Cane 
  che 
  lo 
  induce 
  subito 
  dopo 
  a 
  

   troncare 
  la 
  lettera 
  per 
  venire 
  al 
  sodo, 
  quasi 
  dicesse: 
  " 
  Ma 
  sarà 
  meglio 
  per 
  amor 
  

   " 
  di 
  voi 
  proceder 
  oltre 
  „. 
  Tale 
  è 
  il 
  significato 
  che 
  a 
  me 
  par 
  risultare 
  dal 
  periodo 
  

   Sed 
  zelus 
  età, 
  quando 
  si 
  ponga 
  mente 
  sovratutto 
  a 
  qaeW'itaque 
  che 
  lo 
  collega 
  col 
  

   periodo 
  seguente. 
  

  

  II. 
  — 
  Proemio. 
  

  

  § 
  5. 
  Sicut 
  dicit 
  ') 
  Philosophns 
  in 
  secundo 
  Metaphysicoruni 
  2 
  ) 
  : 
  " 
  Sicut 
  res 
  se 
  habet 
  ad 
  esse 
  

   sic 
  se 
  habet 
  ad 
  veritatem 
  „ 
  ; 
  euius 
  ratio 
  est 
  quia 
  3 
  ) 
  veritas 
  de 
  re 
  quae 
  in 
  4 
  ) 
  ventate 
  consistit 
  

   tanquam 
  in 
  subieeto, 
  est 
  similitudo 
  perfecta 
  rei 
  sicut 
  est. 
  Eorum 
  vero 
  quae 
  sunt, 
  quaedam 
  sic 
  

   sunt 
  ut 
  habeant 
  esse 
  absolutum 
  in 
  se, 
  quaedam 
  sunt 
  ita 
  5 
  ) 
  ut 
  babeant 
  esse 
  dependens 
  ab 
  alio 
  

   per 
  relationem 
  quamdam 
  6 
  ), 
  ut 
  ea 
  quorum 
  esse 
  est 
  7 
  ) 
  ad 
  s 
  ) 
  aliud 
  se 
  liabere, 
  ut 
  relativa, 
  sicut 
  

   pater 
  9 
  ) 
  et 
  filius, 
  dominus 
  et 
  servus, 
  duplnm 
  et 
  i0 
  ) 
  dimidium, 
  totum 
  et 
  u 
  ) 
  pars 
  et 
  huiusmodi 
  in 
  

   quantum 
  talia. 
  Propterea 
  quod 
  12 
  ) 
  esse 
  talium 
  dependet 
  13 
  ) 
  ab 
  alio, 
  consequens 
  est 
  quod 
  eorum 
  

   veritas 
  ab 
  alio 
  dependeat: 
  ignorato 
  enim 
  dimidio 
  nunquam 
  cognoscitur 
  duplum, 
  et 
  sic 
  de 
  aliis. 
  

  

  ') 
  dixit 
  BBeZiZ 
  2 
  TF[ 
  e 
  8 
  GM 
  2 
  ) 
  Mstaphyskes 
  V 
  3 
  ) 
  quod 
  Me 
  4 
  ) 
  Deest 
  in 
  Me 
  ') 
  Nel 
  V 
  manca 
  

   s 
  ) 
  quaudam 
  Be; 
  quemdam 
  FW^ 
  ~l 
  M|V; 
  ut 
  ea 
  tempore 
  esse 
  et 
  BBeZj 
  e 
  2 
  FTWi 
  ut 
  eodem 
  tempore 
  

  

  esse 
  et 
  GMSF 
  8 
  ; 
  ut 
  ea 
  temp. 
  esse 
  est 
  ad 
  aliud 
  Me 
  b 
  ) 
  ab 
  B 
  ') 
  relativa, 
  pater 
  G; 
  sicut 
  rei. 
  pater 
  

  

  MSF 
  8 
  10 
  ) 
  Deest 
  in 
  Me 
  ll 
  ) 
  Deest 
  in 
  Me 
  '-) 
  propter 
  quodque 
  W,MiBe; 
  propter 
  quoque 
  BZ 
  t 
  e 
  2 
  F; 
  

   propterea 
  quodque 
  TGMSF 
  8 
  ; 
  proptereaque 
  quod 
  Bo 
  ") 
  dependent 
  Wi. 
  

  

  § 
  6. 
  Volentes 
  igitur 
  aliqualem 
  introductionem 
  tradere 
  ') 
  de 
  parte 
  operis 
  alicuius, 
  oportet 
  

   aliquam 
  notitiam 
  tradere 
  de 
  toto 
  cuius 
  est 
  pars. 
  Quapropter 
  et 
  ego, 
  volens 
  de 
  parte 
  supra 
  no- 
  

   minata 
  totius 
  Comoediae 
  2 
  ) 
  aliquid 
  tradere 
  per 
  modum 
  introductionis 
  , 
  aliquid 
  de 
  toto 
  opere 
  

   praemittendum 
  3 
  ) 
  existimavi 
  4 
  ), 
  ut 
  facilior 
  et 
  perfectior 
  sit 
  ad 
  partem 
  5 
  ) 
  introitus. 
  Sex 
  igitur 
  

   sunt 
  quae 
  in 
  principio 
  cuiusque 
  doctrinalis 
  operis 
  6 
  ) 
  inquirenda 
  sunt, 
  videlicet 
  subiectum 
  7 
  ), 
  

   agens, 
  forma, 
  finis, 
  libri 
  titulus, 
  et 
  genus 
  philosophiaé. 
  De 
  istis 
  tria 
  sunt 
  in 
  quibus 
  8 
  ) 
  pars 
  ista 
  

   quam 
  vobis 
  destinare 
  proposui, 
  variatur 
  a 
  toto, 
  seilicet 
  subiectum, 
  forma 
  et 
  titulus 
  ; 
  in 
  aliis 
  vero 
  

   non 
  variatur, 
  sicut 
  apparet 
  inspicienti 
  ; 
  et 
  ideo, 
  circa 
  considerationem 
  de 
  toto, 
  ista 
  tria 
  inqui- 
  

   renda 
  seorsim 
  9 
  ) 
  sunt: 
  quo 
  facto, 
  satis 
  patebit 
  ad 
  introductionem 
  partis. 
  Deinde 
  inquiremus 
  

   alia 
  tria, 
  non 
  solum 
  per 
  respectum 
  ad 
  totum, 
  sed 
  etiam 
  per 
  respeetum 
  ad 
  ipsam 
  partem 
  oblatam. 
  

  

  ') 
  Deest 
  in 
  Me 
  3 
  ) 
  nominata 
  Comoediae 
  MoSF 
  ( 
  e 
  8 
  3 
  ) 
  praemittere 
  BeZ 
  4 
  e 
  2 
  4 
  ) 
  existimavit 
  Mi 
  

   6 
  ) 
  ad 
  partes 
  Z 
  t 
  e 
  2 
  Be 
  6 
  j 
  operis 
  doctrinalis 
  V; 
  doctrinalis 
  operi 
  Z 
  2 
  7 
  ) 
  factum 
  VZi 
  e 
  2 
  BeMi; 
  sui. 
  

   factum 
  Me 
  8 
  ) 
  in 
  quibusi 
  Z 
  2 
  9 
  ) 
  seorsum 
  VBMe. 
  

  

  § 
  7. 
  Ad 
  evidentiam 
  itaque 
  dicendorum 
  sciendum 
  est 
  quod 
  istius 
  operis 
  non 
  est 
  simplex 
  

   sensus, 
  immo 
  dici 
  potest 
  polysemos 
  ') 
  boc 
  est 
  plnrium 
  2 
  ) 
  sensuum 
  ; 
  nam 
  primus 
  3 
  ) 
  sensus 
  est 
  

   qui 
  habetur 
  per 
  literam 
  4 
  ), 
  alius 
  est 
  qui 
  babetur 
  per 
  significata 
  per 
  literam. 
  Et 
  primus 
  dicitur 
  

   literalis, 
  secundus 
  vero 
  allegoricus 
  sive 
  mysticus 
  5 
  ). 
  Qui 
  modus 
  tractandi, 
  ut 
  melius 
  pateat, 
  

   potest 
  considerari 
  in 
  his 
  6 
  ) 
  versibus 
  : 
  " 
  In 
  exitu 
  Israel 
  de 
  Aegypto, 
  domus 
  Jacob 
  de 
  populo 
  bar- 
  

   baro, 
  faeta 
  est 
  Iudaea 
  sanctificatio 
  eius, 
  Israel 
  potestas 
  eins 
  „. 
  Nam 
  si 
  literam 
  "') 
  solam 
  inspi- 
  

   ciamus 
  significatur 
  nobis 
  exitus 
  filiorum 
  Israel 
  s 
  ) 
  de 
  Aegypto, 
  tempore 
  Moysis 
  ; 
  si 
  allegoriam 
  °) 
  

   Serie 
  II. 
  Tom. 
  LVII. 
  3 
  

  

  