164 GIOVANNI SFORZA 2 



libus uni •'•• quo agatur a triumviris agrum «ibi adsignatum esse, senatus qui de finibus cogno- 

 scerent statuerentque quinqueviro.s misit Q. Fabium Bnteonem P. Oornelium Blasìonem T. Sem- 

 proniutn Muscam L. Naevium Balbum C. Appuleium Saturninum. Antiqua controversia est, 

 titrum in his locis, quos ad eandem coloniam spectare omnes fere recte consentiunt, de Luna 

 agatur, quae est opinio Madvigii opusc. 1, 287, an de Luca, quarti sententiam post alios defendit 

 Zumptius comm. epigr. 1, 219. Plerique Lucenses praetulerunt tamquam Pisanis multo pro- 

 piores quam Lunenses; sed iure opposuit Madvigius nesciri hodie quam late regio circumiecta 

 in dicione fuerit Pisarum florentissimae in hac parte civitatis. Praeterea non crediderim Pisanos 

 hoc perraisisse, ut quasi ad portarti sibi colonia a Romanis stabiliretur, contra agro eo, ubi 

 postea Luna fuit, fortasse post vietos Ligures a Romanis sibi reddito multo facilius eos ces- 

 suros fuisse, qui et longe abesset et hostium incursionibus obnoxius esset (cfr. Liv. 34, 56, 39, 2) 

 et in quo colonia condita tanquam propugnaculo tuti in pace agros deinde colerent. Conter- 

 minas autem fuisse Lunam et Pisas neque inter eas oppidum ullum interpositum fuisse constat. 

 Quare loci vicinitate res diiudicari nequit. Nec magis quaestionem dirimunt, quae de Lunae 

 Lucaeque condicione posteriore aetate tradita accepimus. Lunam coloniam fuisse regnantibus 

 Juliae gentis imperatoribus docent tituli Orellianus 732 et Promisanus inscr. Lun. n. 12 et 

 Henzenianus Bull. 1858, p. 11 et I. N. 1503, quem non Beneventanum esse, sed Lunensem sero 

 doeuit me Targioni Tozzetti Viaggi 10, 424. Qua aetate deducta sit, nusquam traditur neque 

 tamen quicquam obstat, quin antiquissima fuerit civium. Lucam imperatoria aetate item coloniam 

 fuisse vulgo perhibent usi Plinii verbis h. n. 3, 5, 50 : Primum Mruriae oppidum Luna portti 

 nobile colonia Luca a mari recedens, quae tamen ambigua sunt et, si post vocabulum colonia 

 interpunxeris, quod cur fieri non possit non intellego, coloniae ius ad Lunam potius trabunt. 

 Similiter lapides, quos ad ius coloniae Lucensibus confirmandum Zumptius (comm. 1, 350) 

 attulit aut falsi sunt (ut Spon. mise. p. 168) aut male ad Lucam relati (ut Mur. 726, 3) aut 

 alia ratione dubii (ut Henzenianus n. 6493). Imo Luca ex peregrinitate pervenit ad ius muni- 

 eipii (Pest. v. municipium. p. 127) et Ciceronis (cfr. ad fam. 13, 13) aetate munieipium fuit. 

 At quod propterea Madvigius coloniam, quae e. a. 577 deducta est, esse potuisse Lucam negavit, 

 non recte fecit. Hoc enim tantum modo sequitur a. 577 civium Romanorum coloniam Lucani 

 deduetam esse nullam ; Latina si deducta est, quod testimonia supra aliata non omnino excludunt, 

 lege Julia et Plautia ex peregrinitate in municipii formam pervenire debuit. Quare quamquam 

 quae adhue exposuimus Lunae multo magis favent quam Lueae, tamen quaestio nondum piane 

 diradicata est. Sed accedunt alia. Scribitur in titulo Lugdunensi (Boissieu inscr. de Lyon p. 186 ; 

 Henzen n. 5121) certae fidei et non dubiae lectionis : sepellitus est L[\x]nae Pisae in Ttisci [a s]d 

 ftumen Macra. Lunam stetisse ad ipsa Macrae fluvii ostia in sinistra sive Etnisca ripa constat, 

 unde a Pisis m. p. xxx navigali Lunam ad fluvium Macram scribit itin. marit. p. 501 Wess. 

 Quae cum ita sint, Luna Pisa tituli Lugdunensis non potest esse diversa ab ea quam oranes 

 novimus Luna colonia. Idque ipsum subest fortasse conclamatis illis Strabonis verbis 5, 2, 5 : 

 ueTcìEù bè Aouvn<; Kaì TTior)<; ó MàxprK èafì xikpiov. Nam cum nec Macra vicus ullus umquam fuerit 

 nec fluvius Macra inter Lunam Pisasque interfluat, vitiata ea sint necesse est; iam vero apparet 

 scribam Lunam Pisam illarn ignorantem in errorem incidisse scripsisseque Strabonem sic fere : 

 Mero bè Aoùvrjv TTianv ó MdKpa<; èa-riv. Quod secundum nomen Pisae Lunensis civitatis magnopere 

 commendat opinionem supra defensam coloniam illam in agro Pisano Pisanisque auctoribus con- 

 ditam non Lucam fuisse, sed ipsam illam Lunam Pisam. Deinde qui auctorum testimonia supra 

 prolata diligenter expenderit, nisi critico acumine piane destitutus est, intelleget licere locum 

 Yellei corruptum iudicare, quod admisit Madvigius, contra non licere, quod sumpsit Zumptius, 

 prò Lunensibus, qui bis leguntur apud Livium 45, 13 quique ipsa alterius loci corruptela et 

 una prò Luna defenduntur, peraeque rescribere Lucenses. Omnino res patefacta est et in clara 

 luce posita, modo in loco Livii quem primum posui prò Latina scribatur Luna. Illud certe 



