79 LA " GUERRA d' ATTILA „ POEMA FRANCO-ITALIANO DI NICOLA DA CASOLA 155 



Comani et volgari undique esiebant et ad camprnn properabant sicut celestis pluvia vel diluvio 

 aquarum. Sed antequam Menapus rex de campo rediret quadraginta milites prope iis manibus 

 interfecit. Tunc Atila cum maxima pena per suos in equo positus erat. Et ita tristem et iratum 

 se ostendit quod ultra modum erat. Et tenebat ensem evaginatum in manu sua. Sed propter 

 obsessionem quanta in terra substulerat modicum cum eo percutere valebat hoc autem bene 

 videbat rex Menapus cum societate sua. Set multociens centra eum equitare volebat, sed ad eum 

 pertingere non poterat prope multitudinem militum qui eum assooiabant et ad liberandum et 

 custodiendum personam ipsius Atile corpora et animas periculo exponebant. Quid ultra ? Certe 

 magnus fuit afìlictus (sic!) et maxima occisio, ipsa die ante civitatem aquilegiensem. Sed inef- 

 fabile est narrare actus et ictus qui facti fuerunt ipsa die Inter ambas partes in novitate pre- 

 dieta. Attamen Menapus rex qui per omnia aptus erat ac eciam frater eius Ariochus illa die 

 ita bene se Iiabuerunt quod nisi probitas corum tanta fuisset nuUus de Aquilegia evadere po- 

 tuisset sanus. Sed quando Aquilegienses versus civitatem revertebantur multi eorum eadebant 

 mortui quia revertebantur sicut debellati homines. Menapus autem rex et frater eius consoli + 

 urani usque quod pervenerunt ad Aquilegiam. In introitu vero civit -|- -f- et eius milites trans- 

 euntes cum eis erant. Sed illi qui intus super -l- erant se toto posse cum lapidibus, lanceis, 

 telis cum sagittis et balistis cum aliis diversis armorum generibus viriliter defendebant; ita 

 quod nuUus de esercita Atile presumpsit intrare civitatem. Menapus vero rex civitatem intravit 

 et frater Ariochus cum eo, qui ipsa die fuit fortiter volneratus , dimiserant autem duo milia 

 militum in campo ex suis absque aliis volneratis qui cum eis ingressi fuerunt in civitatem. 



Atila autem aspiciens per campus vidensque destructionem maximam sue gentis estimabat 

 se duodecim milia equitum amisisse et ideo turbatus est vehementer, fecitque suos mortuos 

 comburi. Et rex Menapus suos licentia (?) Atile extra campum portari et in quodam marino 

 litore sepiliri ; valde enim dolebat Atila propter homines suos quos perdiderat. Sed bene consi- 

 derabat quod dieta civitas contra eum diu se non poterat tenere. Tune incepit deponere arma 

 sua conmittens Sinaco contestabili suo quod statueret fieri valde bonam custodiam quia firmiter 

 credebat quod Menapus rex eum invaderet illa nocte. Sed male cogitavit quia Menapus 

 propter fratrem suum et alios vulneratus (!) ad aliud tendebat unde si Atila prescivisset certe 

 leviter civitatem obtinere potuisset. Menapus autem videns se non posse resistere adversus Atile 

 potenciam transmisit in navigiis fratrem suum et volneratos reliquos versus mare. Et illa nocte 

 fecit bonam custodiam fieri in civitate per omnes populares ; mane autem facto postquam Atila 

 surrexit dixit subtilitate ingenii quod virtute poteneie sue posset statim acoipere civitatem illam 

 quia Menapus non presumpserat ad eum venire nec poterat postquam iam tam diu exire tar- 

 datit. Tunc appropinquavit Atila civitati et ante muros stetit. Ibique centrum machinas, scalas 

 eum rotis quatuor et multa alia artificialia instrumenta ad hoc apta exigi vel erigi fecit. Que 

 cum vidisset rex Menapus in nocte civitatem reliquid cum tota ipsius civitatis milicia et populo. 

 Et ibidem fuit quidam patriarcha factus qui Paultis vocabatur. Sed antequam Menapus rex 

 relinqueret civitatem ipsam aquilegiensem fecit poni ymagines de ligno factas per fenestras et 

 cancellos ac cernalia turrium ac murorum civitatis habentes galeas in capitibus et scuto in 

 pectoribus ad similitudinem homini defensori. Quadam autem die quidam miles de domo et 

 familia Atile falconem suum ad venandum volare permisit sed falso ille quia percuciendo se 

 fefellit, igitur ulterius volando super caput unius ymaginibus ex predictis se posuit et ibidem 

 tota illa die inquisierunt. Tune miles ille civitatem evacuatam esse perpendens.. -|- omam Atile 

 dominio suo diligenter nunciavit. 



Tunc Atila fecit omnia instrumenta sua scilicet tubas, choros, buccinas et multa alia 

 instrumentorum genera per exercitum suum pulsare. Et machinas et alia instrumenta et insignia 

 preparare. Quique tunc ibi fuisset lapides iactare vidisset turris fodere et inframittere, rotas 

 movere et scalas erigere et desuper homines ascendere et foveas cum terra et lapidibus 



