98 GIUSEPPE BOFFITO 24 



soilieet septentrionali et meridionali, et quod illud quod est sub aequinoctiali et prope ipsum 



irnpossibilis est habitatio in eo propter doniiniurn caloris In tali loco manifestimi est quod 



impossibile est permanere plantas et animalia, nam conservatio animalis et plantae est per 

 quatuor revolutiones et circuitiones anni quia sunt compositae ex contrariis ex quibus eompo- 

 nuntur et talia loca si imaginaverimus in eis esse revolutiones seu circuitiones essent octo (lb.). 



Ma posto siffatto principio, ne seguiva logicamente che anche altre parti della 

 terra, sia nel mezzogiorno che agli antipodi, fossero scoperte dall'acqua e abitabili: 



Sed secundum hoc sequeretur ut sit habitatio in his duobus partibus, in quatuor partibus 

 sub terra et super ipsam. Nam siccitas haram partium, secundum quod primo adspectu videtur, 

 est propter solem ; habitudo autem eius est ad bas quatuor partes una habitudo. Sed si posue- 

 rimus Eoe ita, esset magis conveniens ut inveniatur siccitas et dominium elementi terrei in eo 

 quod est sub circuitibus Solis propter fortitudinem caloris ibidem. 



Poteva mai darsi ciò, quando il diametro dell'acqua doveva esser necessariamente 

 maggiore di quello della terra, attesa la proporzionalità degli elementi? No certa- 

 mente. Ma ecco allora sorgere un'altra difficoltà: perchè la terra era venuta a sco- 

 prirsi dalla nostra parte, nella nostra quarta settentrionale, anziché altrove? Averroè 

 si cava d'impiccio ricorrendo alla virtù calorifica delle molte stelle fisse che s'aggi- 

 rano sul nostro capo, combinata all'azione solare : 



Et eum boc positum sit ita, sequitur ut sit maior pars terrae discooperta nec esset dia- 

 meter aquae maior diametro terrae , sed erit minor vel aequalis ei. Hoc autem est contra 

 sensum et rationem. Sensum autem quia videtur quod pars aquae, eum sit terra, redit ad 

 minorem quantitatem , et e contrario in dispositione aeris eum aqua. Ratione autem, quia 

 iam declaratum est quod elementa sunt aequalia secundum suas totalitates et ideo habent per- 

 manentiam et perpetuitatem. Aequalitas autem possibile est ut sit inter elementum subtile 

 raruru faciliter passibile et inter grossum dimculter passibile eum sit ramni multae quantitatis 

 et maioris corporis, et ideo oportet de necessitate ut sit iam diameter aquae multo maior dia- 

 metro terrae, eum imaginati fuerimus aquam rotundam solidam. Et eum hoc sit ita, aquae 

 debent notare in maiori parte eius, nam haec est dispositio naturalis eius ; et videtur secundum 

 boc ut non sit babitata ex quatuor quartis terrae nisi haec pars ut sit locus generabilium et 

 corruptibilium, de quorum natura est ut sit super terram iste locus. Et secundum hoc non est 

 causa in. esse siccitatis in bac parte Sol tantum sed eum ilio eum adiungitur ei ex caliditate 

 multitudinis stellaruni fixarum in bac parte. Nam maior pars stellarum, ut videtur, est in bac 

 parte quam videmus; et erit in parte meridionali secundum plurimum aqua super ipsam et 

 similiter quod est sub solstitiis circuitibus , quamvis caliditas sit ibidem fortior. Sed est exic- 

 catio Solis in parte septentrionali operatio propria Solis eum conteniperatur per caliditatem 

 harum stellarum, non secundum quod sol tantum , scilieet quia fortificatili- siccitas eius sicut 

 est dispositio in calore cordis, quia eum contemperatur per frigiditatem eerebri facit acquirere 

 sensum (lb., e. 199 v). 



Ad Aristotele, come Averroè ben sapeva (1), era bastata l'azione del sole a spie- 

 gare l'emersione dei continenti; ma Aristotele, come congettura il nostro troppo sottil 



(1) " Terra cuius dies est longior et frigidior quam sit dispositio, per rnoraui quae aooidit soli 

 in capiti duorum solstitioruni seu circuita videtur ut sit caussa in habitatione multorurn locorum. 

 ...Sed nos eum posuerimus rem esse ita ut declaratum est in dispositione Solis, sequitur ut sint 

 loca in quibus posslbilis sit habitatio secundum istum modum in duobus partibus circuitus solis, 

 scilieet septentrionali et meridionali. Et boc iam dictum est ab Aristotele. Nam ipse affirmat ut 

 sit alia habitatio in quarta meridionali similis quartae habitabilis septentrionalis, et si eccentricum 

 Solis habet diversitatem sensatam erit latitudo partis habitabilis ex parte meridionali propinquior 

 polo meridionali et remotior a circuitu solis, opposito modo quam res se habet in parte septen- 

 trionali „ {Mrteor., lib. It, e. 2, ediz. cit., e. 199 v). 



