55 INTORNO ALLA " QUAESTIO DE AQUA ET TERRA „ ATTRIBUITA A DANTE 127 



quod quanto magis ad profunduni aquae se extendunt tanto maiorem inveniunt obseuritatern... 

 Sed licet persuasio istorimi satis evidens videbatur veritatem tamen non continet eo quod natu- 

 raliter graviora sue nature dimissa medium appetunt mundi ac ipsi medio quam plus possunt 

 vicinurn conantur. Ex quo sequitur quod tara terra quam aqua necessario figurare, habent sphae- 



ricam quod aqua ita veram umbram causat sicut terra hoc falsum est eo quod nullum 



corpus diaphanum sicut est aqua de se veram umbram causare potest si aliquam umbram 



causare videtur hoc est merito terrae (come il piombo nello specchio). 



Quorum trium (elementorum) quodlibet terram orbiculariter undique circumdat nisi quantum 



siccitas terrae humor aquae obsistat ad vitam animantium tuendam Notandum quod causa 



quare pars terrae sit taliter aquis discooperta a diversis solet alia et alia assignari. Aliqui enim 

 catholici leviter de hoc se expedientes, totum in divinam providentiam et benignitatem reducunt 

 sic quod hoc miraculose et non naturaliter dicunt provenire. Ahi sicut Campanus in suo com- 

 puto versus principium (1) et Michael scotus in suo magno volumine quod ad novitios in 

 scientia astrologiae compilavit (2) semper divina providentia praesupposita eo quod ipsa invita 

 quum sit omnipotens nec hoc nec aliud permanere possit, ad hoc talem assignant rationem 

 naturalem. Volunt n. isti quod omnes spherae elementorum smt mundo concentricae terra excepta 

 quae mundo non est concentrica. Sed in tantum centrum magnitudìnis terrae a centro mundi 

 magis elongata supra aquas elevatur et sic remanet aquis discooperta. Causam autem talis eccen- 

 tricitatis terre talem assignant. Dicunt enim terram in suis partibus valde fore difformem sicque 

 ipsius magna pars est valde rara et multis cavernositatibus piena et alia pars multum densa 

 cavernositatibus omnino carens et ulterius ducunt quod pars rara multum maior est parte densa 

 quantum ad ambitum et cum ille cavernositates etiam aere repleantur levifìcatur illa pars terrae 

 rara propter aerem illis cavernositatibus interelusum suum locum naturalem qui est super aquam 

 et terram appetentem et tamen quod tota terra taliter infra alia elementa collocatur quod 

 centrum eius magnitudìnis multum a centro mundi, quod etiam gravitatis terrae centrum existit 

 elongatur ex qua elongatione insurgit eminentia terre supra aquas sic quod quaedam pars terrae 

 aeri immediatur necnon et eccentricitas ipsius terrae ut dictum est. Sed quod terra sit huius- 

 modi cavernositatibus piena patet per Aristo. 23 a particula suorum problematum , problemate 

 quinto, ubi volens reddere causam quare esistente maxima serenitate et tranquillitate in mari 

 quandoque subito submerguntur naves absque ipsarum navium maculatione aliqua, dieit enim 

 harum submersionum causam fore terrae cavernositates in quibus multum de aere intereluditur 

 quo excluso terra vi aperta et locum supra terram et aquam ■ appetente cum sit elementum 

 illius levius ne inde vacuum consequeretur cavemositatem illam aere evacuatam subingreditur 

 aqua cum maximo impetu et si talis cavernositas magna reperiatur fit subita in mari tanta 

 aquae commotio et maxime in parte maris illi cavernositati superposita quod si etsi naves repe- 

 riantur sine mora immaculate (immediate?) submerguntur. Alia autem assignatur causa a petro 

 aponensi conciliatore. Dicit enim praedictus Petrus paduanus in suo Conciliatore differ. 13* 

 quod sunt quaedam stellae fixae iuxta polum arcticum, quae compellunt mare oceanum et pro- 

 hibent ne cooperiat totam terram ; nec est inconveniens aliquod hoc tam diu durare donec talis 

 influentia et terra et mare permanebunt datum quod sit violentum, quoniam nullum inconveniens 

 est aliquam violentiam a superioribus conservatam perpetuali violentato et influentia ipsam vio- 



(1) Il Computus major del Campano, che si legge nelle già citate antologie di trattati e com- 

 menti sulla Sfera edite a Venezia nel 1518 (Sphaera mundi, noviter recognita e Sphaera cum com- 

 mentis e nell'antologia Casanatense già pur citata, senza n. d. 1. d'a. e di tipogr., non contiene cosa 

 alcuna che possa dar ragione di quest'asserzione di Prosdocimo. G. B. Capuano nel passo ohe rife- 

 riremo dimostra più senso critico, dicendo che questa opinione tribuitur Campano. 



(2) Antiche edizioni e antichi codici della Sfera del Sacrobosco, cominciano per lo più con questa 

 leggenda iniziale : " Noviciis adolescentibus ad astronomicam rempublicam capessendam aditum im- 

 " petrantibus, prò brevi recto que tramite a vulgari vestigio semoto, Joannis de sacro busto sphe- 

 " ricum opusculum „ eoe. D'ordinario l'opera del Sacrobosco è accompagnata da varie altre e spe- 

 cialmente dalle Teoriche. Si spiega quindi l'errore di Prosdocimo. Il commento dello Scoto alla Sfera, 

 di cui ho già descritto la edizione, costituisce un magro volumetto. 



