128 GIUSEPPE BOFFITO 56 



lentiani conservante perpetuati^. Alii autem ad hoc aliam assignant causam et dicunt quod 

 ultra nonani sphaeram quae prinxum mobile nominatur est assignanda sphaera decima immo- 

 hilis quae est causa multorum hie inferme provenientium quae aliter quam per sphaeram 

 decimam salvari non possimi Dicunt ergo isti quod ab ista sphaera decima et maxime a parte 

 ipsius sphaerae decimae quae est versus polum arcticum provenit quidam influxus qui prohibere 

 habet ne mare oceanum totam terram cooperiat; et maxime partem illam quae est versus polum 

 arcticum. Dicunt etiam isti quod propter diversas influentias diversarum portionum seu partium 

 ipsius sphaerae decimae immobilis solvatur permanentia diversitatis idiomatum in eisdem par- 

 tibus et similem causam etiam affirmaverunt ponentes undecimam sphaeram et etiam ponentes 

 duodecimam ut habitum est supra. Alia autem est opinio autoris nostri in litera et aliorum 

 multorum suae opinionis qui voluerunt causam huius existere terrae siccitatem, ut apparet in 

 litera -textus. Volebant namque isti quod terra sua siccitate et maxime in parte ipsius discoo- 

 perta aquis quae siccissima est, aquam absorbet, nec dimittit se ab ipsa aqua cooperiri. Et si 

 diceres quare est quod terra in tali parte est magis sicca quare in alia parte, ad hoc respon- 

 derent isti de hac opinione quod deus et natura prò tuenda vita quorumdam animalium dedit uni 

 portioni terre talem maximam siccitatem ut propter ipsam se defencleret ab aquarum coper- 

 tura et magis dedit hoc parti septentrionali quoniam nobilior est pars septentrionalis, et 



magis dedit uni quartae ipsius terrae quam portioni maiori quia videbatur ei sufficere ad con- 

 servationem horum animantium , et magis dedit hoc versus polum quam sub torrida zona vel 



prope- circulariter ut in hac parte terrae aquis discoperta reperirentur medium et extrema 



propter diversa in hoc mundo producta et producenda (1). 



Un altro matematico dello Studio Padovano, Francesco di Manfredonia (f 1490 

 circa) (2) che ascrittosi ai canonici regolari, cambiò il suo nome in quello di Giovanni 

 Battista, commentando anch'egli la Sfera dell'Holywood, non mostra di preferire più 

 un'opinione che un'altra delle parecchie che solevano addursi a spiegare l'emersione 

 della terra; ma tutte, insieme prese, finisce per credere possano concorrere all'ef- 

 fetto desiderato. Egli peraltro, al pati di tutti gii altri cosmografi, ignora affatto la 

 soluzione data nella Quaestio. 



Dubitatur utrum aqua habeat figurarti rotundam et similiter reliqua elementa. Videtur 

 quod non: 1° Eadem est natura totius et partium in homogeneis, sed partes aquae habent 

 supevficiem superiorem planam; 2° si aqua esset rotunda, circumdaret undique totam terram 

 et cooperiret, quod falsimi est. Probatur consequentia. Terra enim rotunda est et habet centrum 

 cum mundo, ut dictum est ; si etiam aqua esset rotunda, haberet idem centrum, cimi videamus 

 eam fluere ad inferius, sed non est possibile duos circulos inequales super idem centrum 

 descriptos se secare, immo maiorem necesse est totaliter continere et circumdare nihiorem. 

 Sphaera aque est niaior quam terrae et ambae istae habent idem centrum , oporteret (si aqua 

 esset rotunda) undequaqne circunidare et totaliter continere terram. 3° quia ignis non habet 



figurarci rotundam In ista quaestione est dicendum sicut in parte habetur in 3° de coelo 



ab Arist. quod fuit opinio Platonicoruai quod elementa haberent naturaliter figuras angulares 

 non autem sphaericas. Quorum ratio potuit esse quod numerus essentiarum aequalis est numero 



corporum regularium. Haec opinio diffuse confutatur 3° Coeli Alii vero fuerunt qui 



dicebant quod bene terra est rotunda et consequenter aqua quoad superficiem eius eoncavam, 

 sed quantum ad superficiem eius convexam esset ovalis figurae cuius longitudo est a polo ad 

 polum, quorum ratio est, quia dicebant sub polis ob magnam frigiditatem multum generati de 

 aqua et sub aequinoctiali ac torrida zona corrumpi, quia semper sol est in illa praesens, ideo 



(1) Prosdocimi de bei.domando patavini Super tractatu sphaerico commentarla nuper in lucem 

 diducta per L. Gaurieum nunquani anfcea impressa, in: Sphaerae tractatus, Venezia, 1531, ce. 7 r-S r. 



(2) Cfr. G. Pennotto, Generalis totius sacri Ordinìs Clericorum Canonicorum historia tripartita, 

 Romae, 1624, in-f, pag. 792. 



