130 GIUSEPPE BOFFITO 58 



parte est magis densa et spissa non habens porositatem et cavernositates, in reliqua vero porosa 

 et piena cavernositatibus, quare centrum magnitudinis non est centruni gravitatis eius, ideo 

 existente in medio mundi per centrimi gravitatis , pars levior supereminet aquis ex eo qnod 

 inultum distat a eentro mundi et ita remanet discooperta aquis. Haec causa attribuitur Campano, 

 quae posset improbari quia non videtur verisimile quod terra ex bac parte qua remanet discoo- 

 perta babeat tantam levitatem ut possit supereminere aquae quae est multo maioris quantitatis 

 quam terra, secundum quam quantitatem deberet multum elevari super terram, ideo multum 

 videtur mirabile quod terra elevatur super aquam et non amittat rotunditatem. Secunda causa 

 quam dat est quod in polo arctico sunt quedam stelle retinentes per influentiam suam aquam 

 ne fluat in banc partem et cooperiat terram, quam eerte cooperiret nisi ab illis astris detine- 

 retur. Haec etiam impugnatur, quia de natura aque esset ut flueret ad locum suum circa terram, 

 tamen non fluit quia detinetur ab illis stellis, ergo impeditur a moto et loco suo naturali et 

 consequenter violentatur, quod falsum est quia nullum violentum perpetuum, 1° de coelo. Etiam 

 videtur non posse attribuì astris tantam virtutern vel potentiam ut retineant elementum extra 

 proprium locum naturalem. Tertia causa est quod terra in hac parte discooperta est multum 

 arida et sicca quo fìt ut imbibat et absorbeat aquam, ideo non cooperitur. Haec videtur opinio 

 Autoris qui supra dixit quod tria elementa circumdant terrarn undique orbiculariter etc. Nee 

 haec videtur rationi consona, ut terra quae est minor elemento aquae absorbeat tantam aquaé 

 quantitatem, nam etsi terra esset piena aqua adbuc deberet tegi et coperiri ab ea. Nec forsitan 

 Autor verba illa dixit, causam assignare intendens, sed praesupposita causa quam silet, dicit 

 terrete siccìtatem, quia vere sicca remanet ex quo non inundatur aquis et quia est sicca ideo 

 contrariatur aquis et consequenter dicit obsistit. Quarta causa quam dicit est quod aqua in hac 

 parte consurnitur a radiis solaribus et ideo terra remanet sicca. Sed nec boc est veiisimile quod 

 sol consumat tantam quantitatem aque antequam alia fluat. Secundo quia ita etiam deberet 

 consumere in parte opposita, scilicet in circulo medie noctis, per quam quotidie sol motu 

 diurno transit sicut per istam discopertam, et demum sequeretur quod non remaneret aqua nisi 

 sub polis et zonis frigidis sub zona autem torrida et duobus sibi adiacentibus circumcirca con- 

 sumeretur a sole, quod non est credibile quia parum de aqua remaneret. Cum igitur nulla 

 dictarum causarum per se sit sufficiens ad boc quod aqua non circundet terram undique videtur 

 mihi quod causetur talis effectus ex omnibus bis causis vel pluribus earum , nam non est 

 remotum quin effectus qui non potest ab una tantum causa produci possit a pluribus procedi. 

 Dico igitur cum Arist. et Alberto Magno 2° metheor. quod sub polo boreali vel arctico aqua 

 est multo altior quam in partibus nostris, quia ibi ob magnani et intensam frigiditatem propter 

 solis distantiam sensatam aer multum condensato et corrumpitur et generatur aqua, ideo ibi 

 est aqua adeo profonda quod videntur esse montes aquarum, unde continue fluit ad loca decli- 

 viora, quod manifeste percipitur per sensum, nam videmus aquam fluere a septentrione ad 

 austrum versus. Nec dici potest quod ibi aqua violenter detineatur, quod est inconveniens quod 

 sequebatur ad 2 aiD causam quia ibi aqua non quiescit sed movetur fluens ad suum natu- 

 ralem situm, elementum namque generatur extra suum locum et movetur ad illum naturaliter. 

 Et licet continue fluat ad banc partem quae est discooperta aquis non cooperit eam quia calor 

 solis et stellarum et forsan aliqua alia caelestis et occulta influentia vigens in hac parte facit 

 evaporare et consumit eam et in aerem vel ignem convertit ut dicit quarta causa. Hoc etiam 

 adiuvat quia baec portio terrae discooperta facta est levior rarior et magis porosa et cavernosa 

 quam sint reliquae partes eius a radiis solaribus et aliorum siderum continue eam verberantibus, 

 quo fìt ut hac causa sit aliquantulum altior. Non enim idem est centrum gravitatis et magni- 

 tudinis ut dicit prima causa; etiam absorbet aquam in suis cavernositatibus et poris ut vult 



tertia Quod Deus gloriosus et benedictus et natura quae nunquam deficit in necessariis 



ordinavit ad conservandum mundi uniformitatem et decorem et de terra et aqua praecipue 

 propter vitam animalium respirantium (1). 



(1) Expositio in Sphaera, e. 74 r-76 r degli Sphaera tractatus, Venezia, Giunta, 1531. 



