65 INTORNO ALLA " QUAESTIO DE AQUA ET TERRA ,, ATTRIBUITA A DANTE 137 



potest alias pervenire ad longitudinem illius profundi. Cura enim ipsum sit circa totam terram 

 quasi terrae cingulum et incipiat ab aquilone et veniat per orientem et meridiem , redit. per 

 occidentem in aquilonem et ideo terra non apparet arida sub polo aquilonari. Sed locus maris 

 Ampbitritis incipit circa polum aquilonarem, et aliquod littus est subtus non sub polo sed ultra 

 polum apud antipodes, ita quod rotundum terrae est in concavo aquae undique circa terram 

 a polo usque in polum, ita quod terra versus quatuor puncta orientis et occidentis et aquilonis 

 et meridiei nusquam apparet sed tegitur aquis et arcus maris est altior, quod est in superiori 

 bemispherio terrae, et ad littus quod est in bemispbaerio inferiori rectum. Unde eius imaginatio 

 est quod accipiatur globus ligneus vel cupreus et signentur in eo quatuor puncta orientis et 

 occidentis, aquilonis et meridiei, deinde circa illa puncta in arcu superiori ad latitudinem duorum 

 digitorum circulus assignetur in globo et inferius circulus alius signetur in eodem globo aequa- 

 liter superiori distans a punctis eisdem et secundum quantitatem latitudinis quae est inter cir- 

 culos, componatur circulus cerae circa globum, dico enim quod tunc globus est sicut terra et 

 cera sicut AmpHtrites et quantitas latitudinis Ampbitritis est sicut spatium de circulo in cir- 

 culuni, quia illi circuii sunt signa littoris Ampbitritis. Ex qua imagine patet, quia profundum 

 Ampbitritis ex parte Aquilonis non potest accipi: quia ibi innavigabile est a littore in littus 

 et a littore in littus est profundum suae -concavitatis, longitudo autem eius est a polo in polum 

 per occidentem a parte una et per orientem a parte alia. Non enim potest esse quod ita dicatur 

 infinitum quod actu fineni non babeat, quia nullum corpus sic est infini tum, sed quia in aqui- 

 lone plurium est aquarum quam alibi et propter frigus et tempestates est immeabile Ex 



hoc igitur mari egrediuntur mediterranea maria 



Vero è- che Alberto Magno parla (si rallegrino i sostenitori dell'autenticità della 

 Quaestio) di gibbus terrae (Meteor., lib. II, br. II, e. 6, t. II ed. Lionese, p. 46) ma 

 grave errore era anche per lui il credere, come appunto farà l'autore della Quaestio, 

 che la terra avesse da qualche suo lato e specialmente nel nostro quadrante abita- 

 bile tale gibbosità da farla allontanare dal centro del mondo più da una parte che 

 dall'altra : 



Error est dicere terram esse elevatam in parte una et depressami et contractam esse in 

 parte altera. Est enim centrum mundi sicut probatum est in libro De Coelo et Mundo, et con- 

 tinetur secundum aequalitatem in medio existens ex omni parte aequaliter aere cum superficie 

 aquae convexa et superficie ignis concava (1) ; 



ossia perchè, come altrove s'esprime: 



...terra, cum undique sit gravis, undique, quantum potest, appropinquat ad centrum et ita 

 in circulo, quia si distaret per angulum esset remotior a centro in angulo quam in latere 

 figurae angulare Aqua vero undique terminatur ad terram et etiam rotunda est, ecc. (2). 



Ma l'errore si riferisce in questo passo, come comprendiamo dal contesto (3), 

 all'emisfero australe. Ecco ora un altro passo che si riferisce al nostro quadrante: 



Terra est rotunda et quarta terrae est elevata extra locum centricum mundi et ideo 



porrigitur super aquas ut sit congrua babitationi; et tres aliae quartae sunt sub aquis et ideo 

 non est in eis babitatio nisi natantibus tantum ; dixerunt autem quod extra banc quartana aqui- 



(1) De proprietatibus eleni entorum, lib. II, tratt. I, e. 3°, t. V, pag. 323 dell'ed. lionese delle Opere. 



(2) De quatuor coaevis, tratt. 4°, q. 72, art. 1°, pag. 232, della ed. lionese. La questione ebe ivi 

 fa Alberto M. è formulata così: " Quaeritur de figura elementorum, eo quod quidam sancti dicuut 

 " quod terra sicut scutella uatat super aquas „. 



(3) Ih., pag. 322: " De improbatione erroris eorum qui dixerunt terram esse magis in meridie 

 " quam in septentrione aquilonis. — Dixerunt quidam antiquorum quod latus terrae meridianum 

 " est elevatum et latus septentrionale depressum a centro et contractum, ita quod pars meridiana 

 " est propinquior polo meridionali „ ecc. 



Seuil: II. Tom. LI. 18 



