67 INTORNO ALLA " QUAESTIO DE AQUA ET TERRA „ ATTRIBUITA A DANTE 139 



si terra cooperta fuit aquis? Ergo discoopertura terrae fuit ante coneavitates praeparatas 



in terra : non ergo terra desiccata est concavitatibus reoipientibus in se partem aquarum 



In contrarium autem istarum rationum procedi potest ex eo quod semper secundum naturam 

 fuit generatio universalis in ìmmdo. Locus autem generatorum mixtorum est in loco contactus 

 trium elementorum, ut in libro de generatione et corruptione est probatum; semper ergo fuit 

 terra eontingens aerem in parte una et aquam in parte alia. Adhuc autem mirabile esset si 

 causis naturalibus permanentibus eodem modo effeetus in tantum variarentur: constat autem, 

 quod motus solis semper uno modo est tantum per recessum causans de conversione inferiorum 

 elementorum in superfìcie, quantum per accessum causat de conversione superiorum ad interiora: 

 tantum ergo accedit ad aquam in hyeme et in terris frigidis, quantum reeedit ab aqua in aestate 

 et in terris calidis: ergo semper manet per unum modum: et ex hoc ulterius patet quod 

 nunquam tota aqua siccabitur. 



Propter haec autem et bis similia dicemus quod terra secundum naturam nunquam sit 

 tota cooperta aquis, si hoc verum est supra quod habitum est, quod loca terrae semper mutantur 

 secundum humorem et siccitatem successive ita quod locus post locum siccatur. Causa autem 

 buius naturalis est, quod inferiora elementa sunt sicut materia respectu superiorum, et superiora 

 sunt formalia et spmtualia respectu inferiorum : et ideo multimi plus habent de loco quam 

 interiora, et ignis spiritualissimus et subtilissimus corporum implet coeli concavum, et aer minus 

 spiritualis implet concavum minus, scilicet ignis : aer enim cura habeat humidum pfocedens 

 extra seipsum propter calidum eius ipsum humidum aerem ei subiectum fiuit ad aliud, scilicet 

 siccum ignis et ad siccum terrae, sed aqua raaterialis valde non potest implere locum concavi 

 alicuius, cum humidum eius fiuat in seipsum et sic contrahatur in materia eius in quantitate: 

 terra autem materialissima minimum capit locum, et ideo partes eius contendunt in centrimi 

 et comprimunt se circa ipsum et prò sui minima quantitate dicitur etiam tota circa centrimi 

 totius sphaerae coeli et mundi: aqua autem non habet figuram sphaericam sed eircularem; quia 

 diffunditur a polo in polum per utrumque punctum Orientis et Occidentis, sicut supra diximus 

 quando posuimus modum imaginationis loci rnaris. Hoc autem signum est quod, sicut dicit 

 Alpetragius, ignis velociter et uniformiter imitatili* motum eircularem coeli : aer autem imitatili- 

 eum, sed non uniformiter: sed aqua nec uniformiter nec complete, sed secundum aliquam por- 

 tionem arcus circuii, et est illa pars terrae semicirculus, et aliquando parum plus et aliquando 

 parum minus, sed terra in nullo imitatur, sed perpetuo quiescit in loco suo ; et ideo sicut se 

 habet elementum ad motum circuii, sic se habet ad locum sphaericum : sed aqua incomplete 

 in motu describit circulum, et ideo incomplete etiam complet locum sphaericum. 



Ad rationes ergo antiquorum dicendum est, quod non eodem modo se habet ordo in eie- 

 mentis; quia aliter quantum ad locum ordinantur formalia et aliter materialia : formalium enim 

 quae maiorem occupant locum et perfecte imitantur motum coeli, est moveri in loco suo, quia 

 aliter non complerent circulum : nihil enim complet motum qui in circulo est nisi circulare vel 

 sphaericum: taliter autem non se habent ad inviceli! inferiora, nec etiam taliter inferiora ad 

 superiora. Huius autem causa est, ut dictum est, quod inferiora sunt sicut materia generatorum 

 et unum eorum dominatur in substantia, quod est terra; alterimi autem praestat illi continua- 

 tionem et conglutinationem, quod est aqua, et ideo oportet quod illa elementa immediata sint 

 agentibus quae sunt formalia et in circuiti!, ut ibi sit generatis accessus ad naturam, quod non 

 esset si terra esset aquis cooperta tota; quia tunc radii solis qui principaliter generant, non 

 immediate tangerent eam; et ideo dixit Aristot. in 2° de generatione et corruptione quod in 

 loco generationis oportet concurrere tria elementa cum radiis solis qui sunt loco ignis. 



Quod autem antiqui dicunt quod aqua naturaliter impleat locum suum naturalem, dicendum 

 quod hoc est verum, quia aliter alternai duorum impossibilium contingeret, scilicet quod aut 

 locus esset vacuus, aut aliquod corpus semper esset in loco suo non naturali, cum circumfe- 

 rentia terrae non ubique est locus connaturalis aquis. Cum enim aqua sit frigida et humida et 

 spissa naturaliter movebitur sub aeris superficie et ad terrae circumferentiam ubi istae quali- 

 tates magis sunt in superflciebus ae'ris quam ad concavam superfi tieni , et ibi magis sunt in 

 superficie terrae quam ad superficiem convexam. Hoc autem est in Aquilone, et ideo ibi pro- 

 prissimus est locus aquarum; et si sunt aquae in meridie, hoc non est quantum ad generationem 



