146 GIUSEPPE BOFFITO 74 



ili e tumor circuit totani terra.m in tanto tempore quanto luna circuit suum orbern per motum. 



firmamenti, soilieet 25 fere horis et tumor aquae in totidem horis circuit totani oceanum 



reo-ulariter , et si tamen irregulariter accidat fìuxus in maribus mediterraneis et fluviis. Eatio 

 est quia inundatio aliorum marium venit in isto tumore oceani in directo alicuius regionis et 

 tumore oceani in direeto motus lunae; pars autem aquae eiusdem tumescentis in oceano fluit ad 

 locurn et alveos humiles vicinos propter naturam gravitatis aquae et fluunt tane mai'ia medi- 

 terranea. Eecedente autem luna ab ilio aspecta Yel sita recedit tumor praedictus et per consequens 

 in loco oceani ubi prius fuit aqua eminentior quam in mari et in fluminibus mediterraneis iam 

 per recessum illius tamoris fit aqua ibidem humilior terra (1). 



A differenza dello Scoto, ampiamente svolge la quistione, non nascondendo la 

 sua preferenza per la soluzione scotistica, ma in pari tempo non tralasciando di 

 riferire per disteso e combattere talora le varie soluzioni date dagli altri, uno sco- 

 tista della seconda metà del sec. XIV, Marsilio Ingen, nelle sue Physic. Quaestiones 

 attribuite già allo Scoto, ma da Bartolomeo Amico e da Antonio Rocco rivendicate 

 con ragione al discepolo. Egli non conosce la soluzione data nella Quaestio, ma sa 

 che alcuni ricorrevano all'eccentricità dell'acqua; conosce, ma stranamente sfigura il 

 Campano; ne gli sfugge l'opinione, già da Aristotele combattuta, di coloro che non 

 ammettendo, come il Filosofo fece, la perpetuità del mare e dell'evaporazione, avevan 

 creduto che la terra si fosse venuta scoprendo per via del calor solare che parte del- 

 l'acqua convertì in aria. 



In quaestione primo videbitur, quare aliqua pars terrae est cooperta aquis, et alia discoo- 

 perta quia propter hoc est difficultas quaestionis praesentis. Secundo videbitur de quaesito. 



De primo, dixerunt aliqui quod causa est ista ; quia aliquando circumdabat sphaerice terram. 

 Sed postea per activitatem Solis ista pars, quae est discooperta aquis , dissecabatur propter 

 consumptionem aquae; et tane residuimi non sufficiebat ad cooperiendam totam terram: et istam 

 opinionem improbat Aristoteles 2. Metheororum. 



Alii dixerunt, quod causa est propter salutem animantium, quae non possunt vivere infra 

 aquam. Ideo propter ipsa natura ordinavit unam partem terrae dessiccatam. Sed ista via bene 

 assignat finalem causam, sed non assignat causam efficientem illius dessicationis , aut modum 

 dessicandi. Modo hic quaeritur de efficiente, et difficultas liuius est, quia ex quo tam aqua, 

 quam terra sunt sphaericae figurae, ut patet secundo Coeli text. 26 et 30, et aqua nata est super- 

 stare terrae; igitar non est ratio, quare plus circumdet unam partem terrae, quam alia. 



Et tertia via respondens ad hoc ponit isto modo, quod terra, et aqua se intersecant ad 

 invicem, ita ut ipsarum non sit idem centrimi, sed centrum terrae est magis sursum versus 

 partem discoopertam aquis; modo quanta pars terrae intersecatur per sphaeram aquae, tanta 

 pars remanet desiccata. Contra istam viam arguitur: quia idem est centrum gravitatis mundi; 

 igitur idem est centrum eius aquae, et totius terrae. Secundo sequeretur quod terra habitabilis, 

 vel saltem non cooperta aquis, esset figurae circularis; consequens est falsimi, ut patet secundo 

 Metheororum; quia terra habitabilis est magis longa, quam lata; immo eius longitudo se habet 

 ad latitudinem, sicut quinque ad tria. Consequentia probatur quia omnium sphaerarum se invicem 

 intersecantium seetio sit secundum circuirmi, ut patet ex primo Theodosii de Sphaeris. 



Quarta via est , quam ponit Campanus in tractatu suo de Sphaera ; prò qua supponitar, 

 quod terra quantum ad omnes partes sui non est eiusdem gravitatis, immo aliquae sunt gra- 

 viores et aliae minus graves, ut patet ad experientiani. Et ideo Seneca, in libro de naturalibus 

 quaestionibus, distinguit triplicem speeiem terrae secundum gravitatem, ita ut gravior pars sit 

 deorsum, et super illani pars minus gravis, et iterum pars minus gravis, in qua scilicet gene- 



(1) Scriptum... super 2" Sententiarum, Diss. 14, quaest. 3 a , Lione, 1530, e. 143 ». — Lo stesso ripete 

 press'a poco nelle Quaestiones reportatae Parisienses, t. XI delle Opere, ediz. di Lione 1639. 



