150 GIUSEPPE BOFFITO 78 



qiiantitas aquae in vaporein aereurn per operationem ignis risoluta, multo maiorein quantitatem 

 aè'reara facit. Unde quidam philosophi dicunt elementum aquae in decupla quantitate esse maius 

 terra. Similiter et elementum aè'ris, in multo maiori proportione excedere quantitatem elementi 

 aquae, prout satis patet consideranti loca propria elementorum, quae quanto magis recedunt a 

 centro versus circumferentiam, tanto sunt multo maioris capacitatis. Non ergo terra habet capa- 

 citatemi recipiendi in concavitatibus suis tantam quantitatem aquae, quanta erat super totam 

 terram habitabileni, quae est quarta pars fere totius orbis terrae secundum astronomos ; unde 

 alii dixerunt quod aqua ante eius congregationem erat valde nebulosa, quae post congregationem 

 densata est; idcirco minorem occupat locum, quod etiam non videtur valere. Tum quia litera 

 non dicit condensentnr aquae , sed congregentur , tum quia sensibiliter videmus , quod aquae 

 receptae in concavitatibus terrae non sunt magis condensatae quam aliae. Tum quia quantitas 

 eleménti aquae semper excedit quantitatem elementi terrae, propter aquae raritatem in magna 

 proportione: ut dictum est, et sic idem inconveniens sequitur sicut prius, scilicet quod capa- 

 citas terrae non sufficit ad tantam aquae quantitatem in concavitatibus suis recipere. Unde aliter 

 dicitur ab aliis, scilicet quod aquae in loco ubi nunc sunt congregatae, in rnaiorem sunt ele- 

 vatae altitudinem. Nam ut dicit Basii, experimento compertum est in mari rubro , mare esse 

 altius terra, quae quidem responsio adbuc non totaliter videtur sufficere: tum quia pluries in 

 Scriptura, euntes ad mare, discendere dicuntur, sicut Psalm. centesimo sexto. " Qui descendunt 

 mare in navibus „ et Jonae primo de Jona eunte in mare dicitur " Et descendens in Joppen 



invenit navem etc „, tum quia aqua de sua natura sit fluida, non potest habere in se partes 



montuosas scilicet caeteris altiores, sicut in terra propter sui soliditatem hoc contingit, tum 

 quia rotunditas aquae potest demonstrari physice sicut et terrae rotunditas: quod patet. Nam 

 quaelibet partes aquae babent aequalem inclinationem naturaliter ad centrum , elevatio etiam 

 poli in diversis partibus maris, similiter et diversitas in ortu et occasu solis et stellarum, uni- 

 formiter se habet sicut in terra, et ubicunque sunt navigantes in mari Oceano, seu Mediterraneo, 

 tempore tranquillitatis semper vident hemisphaeria plana absque montuositate seu altitudine in 

 aliqua sui parte, sicut fit in pianissima terra in qua nulli montes seu colles reperiuntur. Et 

 ideo salvo semper meliori iudicio, ulterius videtur de hoc aliquid dicendum. Pro quo atten- 

 dendum est, quod sicut terra secundum Astronomos et philosophos est in medio universi, 

 tanquam eius centrum, et est rotonda seu sphaerica, cuius centrum est idem centro universi; 

 prout demonstrative probatur in utraque scientia praedicta, sicut elementum aquae ratione pari 

 de sua natura est rotundum seu sphaericum, cuius centrum est idem in sua prima productione 

 cum centro terrae seu universi: sed oportuit terram esse discoopertam ab aquis secundum 

 aliquas partes sui propter necessitatem finis scilicet propter habitationem animalium et huius- 

 modi. Sapientia autem divina (quae disponit omnia suaviter) sic disposuit, ut elementum aquae 

 servando suam rotunditatem naturalem haberet centrum separatum a centro terrae et universi. 

 Secundum astronomos qui motus siderum diligenter investigarunt, centrum quorumdam orbium 

 planetarum est separatum a centro universi, unde apud eos tales orbes dicuntur' eccentrici seu 

 egressae cuspidis, ut in quarto Almagesti et in aliis locis illius libri pertractatur. Quae quidem 

 diversitas seu distantia utriusque centri scilicet terrae et aquae, ab invicem sic a Deo fuit dispo- 

 sta, ut inde sequerentur quinque ad propositum pertinentia. Quorum primum, quod licet sint 

 multae congregationes aquarum in diversis locis, tamen omnes aquae quae sub coelo sunt, sunt 

 ad unum locum congregatae prout Deus disposuit, nam quaelibet aqua habet aequalem incli- 

 nationem ad centrum elementi aquae, sicut quaelibet pars terrae ad centrum terrae et sic 

 habetur verus intellectus illius quod dicitur : congregentur aquae ad locum suum, hoc est dicere : 

 inclinentur aquae omnes quae sub coelo sunt ad unum locum scilicet ad unum centrum seorsum 

 a centro terrae, ad quod centrum congregentur aquae sicut pars terrae. Quae quidem congre- 

 gatio veritatem etiam habet in omnibus congregationibns aquarum sive in fluminibus sive in 

 stagnis, sive in eisternis et hujusmodi. Nam omnes aquae ubicunque sint habent inclinationem 

 ad centrum aquae ad quod fluunt cessante impedimento, sicut partes terrae etiam si sint in 

 aere et extra terram suspensae, semper habent inclinationem ad suum centrum. Secundum quod 

 sequitur ex praedicta distantia est, quod aqua non totam cooperiat terram, sed aliquam partem 

 dimittat discoopertam prout requirit talis distantia centrorum ab invicem, et de hoc dicit in 



