79 INTORNO ALLA " QUAESTIO DE AQUA ET TEKRA „ ATTRIBUITA A DANTE 151 



littera. Et appareat arida. Sequitur tertiurn ex hujusmodi distantia centrorum, quod haec eon- 

 gregatio fuit a Deo facta per certam legem seu dispositiouem in gyro vallantem abyssos scilicet 

 multitudinem aquarum prout litera sonat Proverb. Vili. e. Quando certa lege et gyro vallabat 

 abyssos. Quartum sequitur ex praedicta distantia, quod lieet in ripa maris comrauniter terra et 

 aqua sint aequalis altitudinis, tarnen procedendo in mari per elongationem a terra, mare semper 

 est altius terra, unde in Psal. LXVIII: Veni in altitudinem maris. Et in tantum quandoque prò- 

 ceditur, quod mare est altius quam montes in terra, et sic intelligitur illud Psal. CHI: Super 

 montes stabant aquae. Quia altiores sunt aquae oceani praesertim procedendo versus medium 

 quam montes terrae. Sequitur quintum ex praedicta distantia quod incedentes per terram, ad 

 mare, descendentes debent dici sicut in autoritate praeallegata, et in alias quamplurimis babetur. 

 Similiter quod mare dicitur esse seu fundari super terram prout legitur in Psal. XXIII: Ipse 

 super maria fundavit eum. Et ut praedicta clarius intelligantur, ponitur baec figura quae reprae- 

 sentat haec elementa scilicet terram et aquam, tam prima eorum productione, quam post aquae 

 congregationem. In qua figura licet corpus mathematice consideratum non possit in superficie 

 piene repraesentari, tamen satis sufficit recte imaginanti. 



In bac figura (cfr. Pig. 12 della Tav.), sit A centrum terrae, quod est etiam centrum 

 universi, et sit spbaera terrae B, D, C, E, super centrum A et sit sphaera aquae ante ejus con- 

 gregationem P, G, H, super centrum A supradictum quod est centrum universi. Nam aqua ex 

 sui primaeva natura aequaliter habebat circumdare terram, cum quaelibet pars aquae aequaliter 

 baberet inclinationem ad centrum terrae, quod est centrum universi. Disposuit autem Deus quod 

 haec sphera aquae congregaretur ad unum locum, sic ut arida apparerei Sit ergo sphaera 

 aquae secunda, scilicet post hujusmodi jussionem congregatae: ubi nunc est sphaera M, N, 0, 

 quae quidem sphaera est aequalis primae sphaerae aquae scilicet P, G, H. Sit etiam centrum 

 sphaerae aquae post ejus congregationem H quod est eccentricum, ut dictum est eo quod distat 

 seu egreditur a centro A quod est centrum universi. Intersecet ergo haec sphaera aquae 

 sphaeram terrae in duobus -punctis seu locis scilicet B, D (Bibita Sacra cum glossa ordinaria... 

 et postilla Nicolai Lyrani additionibus Pauli Burgensis ac Matthiae Thoringi replicis, etc. 

 Parisiis 1590, in-P, coU. 47-49;. 



Tractatus magistri Matthiae Doring, etc. 



...Item eadem digressione improbat Burgensis rationes per postillatorem adductas, ad osten- 

 dendum aggregationes aquarum in unum locum, ut appareret arida, videlicet condensationem 

 elementi aquae et receptionem multarum partium ejus in concavitatibus terrae, quas rationes 

 improbando Burgensis improbat, non modo Postillatorem, sed et beatum Augustinum qui 

 asserit has rationes super Genes. cap. XII ; sicque Burgens. ad reverentiam sanctorum non respicit 

 quod supra in Postillatore valde reprehendit, sed frustra. Eationes enim ipsius Burgensis contra 

 beatum Augustinum et Postillatorem modicae sunt apparentiae. Nani prima fundatur super 

 falsa imaginatione, quasi tota ratio siccitatis terrae, sit receptio aquae in concavitatibus terrae, 

 quod falsum est. Sed ex condensatione ejus facta est, cum in prima creatione aqua fuisset rara 

 ad modum nebulae et ex multis pugillis nebulae factus est unus pugillus aquae sicut patet ad 

 sensum. Sicque condensatione facta, pars recepta est in concavitatibus terrae. Et illae sunt 

 duae causae partiales siccitatis terrae, ut vult beatus Augustinus ubi supra. Nec secunda ratio 

 Burgensis valet, cum dicit in litera dici Congregentur aquae, non condensentur : nam congre- 

 gatio simul et condensatio est partium propinquior positio, et ita illa difficultas potius est 

 vocalis quam realis. Similiter quod tertio adducit, fundatur super falsa imaginatione. Imagi- 

 natur enim quod aquae in terra receptae, sint densiores quod veruni non est, quantum est de 

 ratione aquae: quia toto elemento condensato, pars ejus una recepta est in terrae visceribus. 

 Et per ea quae dieta sunt, patet quod non valet illud quod quarto adducit, quia condensatio 

 et receptio sunt ambae causae partiales ad unum effectum ariditatis terrae. Praeter has potior 

 ratio ariditatis hujus potest addi divina voluntas quae legem posuit aquis ne transirent fines 

 suos. Item in eadem digressione rejectis modis dicendi beati Augustini et aliorum, Burgensis 

 imaginatur aquam, quae in principio creationis fuit concentrica terrae, et universo, factam eccen- 



