81 INTORNO ALLA " QUAESTIO DE AQUA ET TERRA „ ATTRIBUITA A DANTE 153 



massimo fiorire della Scolastica, fossero stati possibili errori filosofici del genere di 

 quelli che abbiam segnalati, quando infine non ci fossero altri evidenti segni di fal- 

 sificazione che indicherò nella seconda memoria. Ammessa tale gibbosità, spiega 

 Egidio, fosse anche stata l'acqua, come comunemente si credeva, dieci volte mag- 

 giore della terra, 



quomodo sine defraudatione elementorum salvare possuimis naturaliter quod aqua non cooperit 

 totam terram. 



...Aqua itaque et terra sunt aequata secundum naturarli sicut alia elementa, et conveniunt 

 in aliqua qualitate, et in aliqua aequalitate virtuti's, et potissime ut unum non possit omnino 

 superare aliud sed semper manent et manebunt in sua proportione, et si est generatio et cor- 

 ruptio inter ea ut si in una parte vel in uno tempore augmentatur aqua, in alia parte, vel in 

 eadem parte alio tempore augmentabitur terra ut prediximus in sua proportione permaneant. 

 Advertendum autem quod licet assignaverimus quatuor proportiones sive quatuor convenientias 

 inter omnia elementa, quia nulla sunt elementa proxima quae non conveniant in aequalitate 

 materiae in assimilatione alicujus qualitatis, in aliquali aequalitate virtutis et potentiae, et in 

 reciproca et mutua communicatione, possumus tamen quandam proportionem assignare inter 

 aquam et terram quantum ad unitatem spherae terrae, ut dicamus quod, licet elementum faciat 

 suam spheram et circumdet elementum superius totum elementum inferius ut ignis faciat suam 

 spberam et circumdet totam terram, sed aqua et terra faciunt quasi unam spheram. Imagina- 

 bimur quidem quod terra habet suam formam rotundam, super banc autem formam rotundam 

 est una magna gibbositas alta et elevata, et in bac gibbositate etiam in forma bac rotunda 

 terrae sunt multi montes et midtae gibbositates, concavitates ; ipsa quidem gibbositas propter 

 sui altitudinem et elevationem remanet arida ut aqua non possit cooperire totum spacium 

 terrae habitabilis quae quasi continet quartam partem terrae. In bac autem terra habitabili, 

 propter suas aliquas concavitates sunt flumina fluentia ad mare, et sunt brachia maris, matrix 

 autem aqua vel magnum mare facit unam spheram cum gibbositate terrae ut patet si circum- 

 scribatur figura (Vedi Pig. 3 della Tav. o 3" Kg. della Quaestio). Hiis itaque praelibatis dicemus 

 quod elementum aquae non defraudatur sua quantitate, nam dato quod esset decuplo major aqua 

 quam terra sicut aér est decuplus quam aqua, et ignis decuplus quam aè'r, non tamen propter 

 hoc aqua cooperiret terram habitabilem, nam gibbositas terrae quae est terra habitabilis est 

 plus quam quarta pars terrae, sed quod dici tur h abitari minus de terra quam quarta pars hoc 

 est quia aliquid cooperit aqua de illa gibbositate. Constat autem quod quarta pars spherae 

 tenet medietatem diametri, nam si dividatur sphera in quatuor partes cuilibet quartae respon- 

 debit medietas diametri, gibbositas ergo terrae quae est aliquid plus quam quarta pars eleva- 

 bitur vel potest elevari aliquid plus quam medietas diametri terrae, elevetur quidem per octavam 

 partem, plus itaque gibbositas terrae elevetur super terram per medietatem diametri et quasi 

 per octavam partem, quo posito diameter aquae erit duplus ad diametrum terrae, et continebit 

 ulterius quartam partem, nam aqua faciens unam spheram cum gibbositate tantum erit circa 

 terram quantum elevatur gibbositas terrae, et quia gibbositas terrae continet medietatem dia- 

 metri id est octavam partem diametri aquae ex una parte superabit diametrum terrae per 

 medietatem diametri, et octavam partem continebit, itaque diameter aquae totum diametrum 

 terrae et bis octavam partem, quo omnia conjuncta simul facient bis diametrum terrae et quartam 

 partem quod multiplicare cubice resultabunt inde undecim et aliquod ultra, tota ergo sphera 

 tam aqua quam terra erit undecies forma terrae et aliquod amplius. Subtracta ergo inde 

 undecima parte et propter formam terrae et ideo aliquo modo amplius propter gibbositatem 

 terrae remanebit aqua decupla ad terram sive ad formam terrae. Secundum hoc ergo non 

 defraudatur aqua a sua quantitate, et ponendo in terra prefatam gibbositatem remanebit terra 

 habitabilis discooperta aquis naturaliter quia si aqua cooperiret illam ascenderet. Sed forte 

 quaeres si aqua cum illa gibbositate facit unam spheram, et illa gibbositas elevatur super terram 

 per medietatem diametri et octavam partem, et ex hoc aqua undique elevabitur supra formam 

 terrae tantum et per consequens diameter aquae ex utraque parte ultra diametrum terrae con- 

 Sebie II. Tom. LI. 20 



