154 GIUSEPPE BOFFITO 82 



tinebit medietatem diametri et octavam partem, vel, quod idem est, continebit bis diametruin 

 terrae et quartarn partem, quare oportebit hoc multiplieare cubice ut sciatur tota quantitas 

 spherae. Ad quod dicimus esse in rotundis corporibus secundum diametros et in quadratis 

 seoundum superficiem ut si esset aliqua arcba quae in qualibet facie esset unius palmi, et alia 

 quae in qualibet facie esset duorum palmorum, aeciperemus cubitum binarii et diceremus bis 

 duo 4 orbis et quatuor octo et concluderemus quod arcba habens in qualibet 'facie duos palmos 

 contineret octo archas habentes in qualibet facie unum palmum; sic si esset aliqua sphera cuius 

 diameter esset duplex ad alium diametrum alterius spherae, illa sphera contineret octo de illis, 

 quare si diameter aquae continet bis diametrum terrae et quartarn partem quia duo et quarta, 

 multiplicata cubice faciunt undecim et aliquod amplius habebunt se aqua et terra secundum 

 proportionem praedictam, et erit aqua decupla ad terram, et tamen non cooperiret terram 

 totam. Advertendum quod diximus gibbositatem terrae se protendere super terram per medie- 

 tatem diametri et octavam partem, et ex hoc concludimus quod diametrum aquae facientis unam 

 partem cum gibbositate terrae est bis diametrum terrae et quarta pars, ut ex hoc concluderemus 

 terram esse undecimam partem illius spherae, et aquam esse decem partes, ut ex hoc salva- 

 remus aquam esse decuplam ad terram et non cooperire totam terram quod si ratio huius non 

 est punctualiter facta, potest quis ponere gibbositatem terrae aliquod plus vel aliquod minus 

 et sic salvare punctualiter proportionem. Advertendum etiam quod dicet aliquis et satis ratio- 

 nabiliter quod non oportet aquam esse decuplam ad terram quia non est terra tanto densior 

 aqua . quantum aqua aere, quia si aer est decuplus ad aquam quia est tanto rarior aqua quod 

 unus pugillus aquae facit decem aeris. Advertendum etiam nos non descripsisse montes tam 

 in forma terrae qnam in gibbositate terrae quod ibi sunt ubi eos descripsimus, ac si vellemus 

 describere mappam mundi, sed solum hoc fecimus ad ostendendum quod tam in forma terrae 

 quam in gibbositate eius sunt montes. Quot autem sunt huiusmodi montes et ubi sint situati 

 relinquimus describentibus mappam mundi. Eodem autem modo in ipsa gibbositate terrae vel 

 in ipsa terra habitabili descripsimus brachia maris et fiumina non quod ita sint situata sicut 

 ea descripsimus sed ad ostendendum quod circa formami terrae sunt aquae inatrices et magnum 

 mare describens cum gibbositate terrae spberam unam, sic in ipsa gibbositate terrae vel in ipsa 

 terra habitabili sunt brachia maris et fiumina (Aegidii Coiumnab, Hexameron, Patavii, 1549, 

 in-4°, e. 114r-115t>; Kb. II, e. 25). 



Dicemus ergo, quod si terra haberet formam omnimodam rotundam sine aliqua gibbositate, 

 omnino cooperiretur aquis, forma enim terrae est rotunda sicut forma pomis est rotunda. Posset 

 tamen pomum habere formam rotundam et habere aliquas gibbositates et aliquas concavitates 

 in illa forma; sicut ergo forma terrae rotunda est, sic et in diversis partibus potest habere 

 diversas gibbositates idest diversos montes. Praeter tamen montes habet magnani quandam gib- 

 bositatem in parte septentrionali, in qua gibbositate est terra habitabilis; quae gibbositas cum 

 aqua facit quasi unam sphaeram, ita quoque aqua cooperit totam terram praeter illam gibbo- 

 sitatem, quod quomodo fìt piane describimus in nostro Hexameron. Sciendum tamen quod in 

 illa gibbositate sunt magnae valles quas intrat mare Mediterraneum, et sunt ibi magni montes 

 ut apparet ad sensum. Illa ergo gibbositas terrae quae cum magno mari facit unam sphaeram, 

 ubi habet profundas valles, ibi subintrat mare, quia semper aqua currit ad inferius et fluunt 

 ibi brachia quaedam maris, quae coniunguntur cum magno mari. Mare itaque non cooperit 

 terram quia ascenderet si ipsa cooperiret, gravitas ergo eius quae non sinit ipsam ascendere, 

 non permittit quod cooperiat terram. Sed si sic dicimus, quod credimus bene dictum, tria incon- 

 venientia videmus incurrere, quod si aquae nullo modo ascendunt, sed semper descendunt, non 

 videmus quod possimus salvare quomodo fiumina exeant a mari et ad mare revertantur ut 

 iterum fluant. 



Secundo non videtur quod possimus salvare fluxum et refluxum maris, quia si aqua non 

 ascenderet, non videretur, quod mare posset fluere et refluere. 



Tertio si aqua haberet talem gibbositatem, sicut dictum est, bene videretur quod navis 

 existens ultra mare non videretur, quia inter navem et terram interponeretur illa gibbositas 

 maris, sed in medio maris omnino videretur quia esset altior, ut videtur ibi existens, quam 

 cum erat iuxta terram. Propter primum sciendum quod videntur aliqui sentire, quod secundum 



