LAURO QUIR1NI UMANISTA VENEZIANO DEL SECOLO XV 21 



habent et imaginativa carent. Quedam item sensitiva habent, non autem rnotivam, sed et qui- 

 busdam relique sensitive partes non insunt, nisi tamen taetus sensationem habent, que ad vitam 

 animantium tuendam necessarissima est, nuli um que animai hac tactiva caret, unde et vegeta- 

 bilia nutritivam habent animam [e. 244 r.] et sensu taetus carent. . . . sunt ammalia. Ego vero 

 inquam: quamvis hec omnia mirifice declarasti, brevissime tamen et succinte commemorasti, 

 que mihi gratissima extiterunt; sed iam, si placet, reliqua platonicorum dogmata sequere. 

 Quartum, inquit, quod nos primi de quinta essentia adinvenimus. An adversantur, inquam, 

 in hac re, que, ut mihi videtur, hac luce clarior est? Adversantur, inquit, nec suscipere pa- 

 tiuntur hanc veritatem, irnnio etiam conantur fundamentum nostrum dirumpere, quo istam rem 

 attigimus. Narra, inquam, obsecro, qua via hanc quintam, ut dicis, essentiam invenisti et quo- 

 modo isti platonici illam anihilare conantur. Methodus , inquit, mea hec fuit. Elementa omnia 

 moventur motibus rectis, nam, que descendunt, motu recto descendunt, similiter que ascendunt ; 

 celum autem non recto sed circulari motu movetur: celum igitur, conclusimus, nullum elemen- 

 torum esse, sed quinta alia essentia esse videtur. li vero huic rationi obviantes dicunt non 

 verum esse omnia elementa recto moveri motu, sed ignis circulariter movetur, et quamvis, in- 

 quiunt, ignis, [e. 244 t] qui in terris est, ascendat motu recto, cum tamen in loco proprio 

 est, circulariter movetur. Natura enim conservans omnia, aiunt, donat igni hunc motum, cum 

 extra suum locum est, ut citius properet ad propria. Qui enim per rectam lineam fit niotus, 

 brevior est et finem citius attigit; sic igitur breviter, dicebant, dum ignis est in loco proprio, 

 circulariter fertur; dum vero extra est, recte movetur. Nam positionis gratia statuamus, in- 

 quiunt, partem aliquam in terris esse ex illa natura quinta, tunc certissimum est quod omne, 

 quod extra locum proprium est, cupit et appetit suum acquirere locum et ista igitur pars ap- 

 petet ascendere. Quo igitur motu ascendet? non circulari, quia numquam ascendit; necesse 

 ergo erit illud moveri motu recto. Hac igitur obviatione putant nostrani destruxisse rationera. 

 Verum ii longe aberrant. Est enim corpus celeste ex alia quadam natura constitutum: solidum 

 et firmum in novem divisum circulos et in secundo statim astra infixa moventur, in septem 

 vero residuis ille se volvunt stelle, quas vos ab errore erraticas nominatis, que ductu primi 

 celi ab oriente in occidens feruntur [e. 245 ri], proprio vero motu e contrario moventur atque 

 primum celum, unde etiam, cum equales circulos non habeant, ita fit, ut in propriis motibus 

 non equalem servent cursum. Nam illa statim, que tertia a primo septima a vobis est, longo 

 circuitu vix trigesimo anno orbem suum conficit. Sextus ille , quem Iovem appellatis , duobus 

 et decem annis complet cursum proprium, quintus ille Bellator rigidus duobus annis. Phebus 

 vero anno uno, ex cuius reditu et annum metitis (sic). Hunc semper reliqui duo posteriores 

 sequuntur: Venus et Mercurius, quasi quidam comites. Luna phebea ultima proxima terris 

 ocissime motum perficit, nam septem et viginti diebus et quarta unius. Cum igitur ita sit et 

 hii omnes contrariis moveantur motibus, quoniam adversis motoribus, nam uno quidem a primo 

 celo et peraccidens, altero vero ex se et proprio, imposterum hoc esset nisi a speri s corporibus 

 solidis ducerentur: quomodo enim fieri posset quod in eodem tempore ex se moverentur di- 

 versis et oppositis motibus, ante retro ad articum ad antarticum polum versus. Patet igitur 

 hanc ppsituram platonicorum totam destruere astronomiam. Ego vero inquam: potissima mihi 

 visa est demonstratio tua [e. 245 1.~}, firmissime igitur constat quintam aliam esse naturam et 

 ad argutiam illam facile me respondere puto. Nam , cum necesse sit ei ascendere et a natura 

 circulariter feratur, non recto puro motu neque circulariter movebitur, sed mixto ascendet. Sed 

 est ne aliud quod reliquum sit? Quintum, inquit, difficillimuin restat: de rerum eventu. In hoc 

 enim vetus et perpetua questio est, nam omnes philosophi in hac re fortissime disputarmi t. 

 Stoici enim et hii academici omnem eventum rerum in necessitate apponunt: sive enim, aiunt, 

 stas sive operaris quid, id facis a necessitate ductus: vel si bonum igitur aliquod advenit vel 

 malum, totum fato attribuunt. Nos vero subtilius in hac re speculati : divisimus res omnes in 

 tres ordines. Quasdam enim res diximus necessarias et hiis oppositas impossibiles, alias vero 



