20 ABNALDO SEGARIZZI 



vinculis, ut ipse dicebat. Nostra vero qualis fuerit ex eo eonieetari lieet, quod actus et opera- 

 tiones diximus [e. 242 r.~\ post mortem non reminisci : que quaui vana fuerit, omnibus prom- 

 ptissimum est. Ego vero, inquam, quamvis certus de hae re sim, sicut et ipse commemoras, 

 animas post mortem et intelligere et reminisci, quomodo tamen id fiat, capere non possum. Si 

 enim ita est, ut te docente accepi, intelligimus per speciem, quam in pbantasia servatur. Illa 

 vero prius a sensibilibus erepta est, quare, cum post mortem nec pbantasia sit nec speeies, 

 nulla erit intelleetio. Item, verba tua sunt, sic se babent phantasmata ad intellectum ut sensi- 

 bilia ad sensum. Cum vero sensus sine sensibili nullam faciat sensationem , sic nec intellectus 

 nullam omnino intellectionem faciet sine pbantasmate. Sed phantasma nullum, nec intelleetio 

 igitur. Item nibil, aiebas, est in intellectu, quod prius non fuerit in sensu ; sed ibi nullus sensus ; 

 nil igitur de novo intelliget, sed nec etiam rememorat omnino. Vere, inquit, et recte diximus 

 animani sine specie intelligere non posse, nam et hoc per speciem intelligimus. Et quomodo, 

 inquam, speciem habetis, cum omnis eliciatur a sensatione? Hoc, inquit, minime verum est. 

 Fiunt enim in nobis speeies, a fonte ilio lucidissimo profluentes, ex quo et omnia procedunt: 

 unde et intelleetio nostra sincerrima (sic) est et in instanti fit. Intellexi, inquam , rem, quam 

 nuniquam suspicatus sum ; sed [e. 242 t.\ queso, quoniani loco accidit, narra mihi ordinem illuni 

 divinum, post deinde commemora nobilitatem, excellentiam et differentiam, si qua est. Tum is: 

 attende, inquit, gradum omnium rerum. In primo gradu est prima causa deus gloriosissimus, 

 rex, princeps, productor, conservator rerum omnium. In secundo vero sunt intelligentie ministre 

 excelso principi: movent enim orbes et speras suas, ut preceptis eius pareant. Tertium deinde 

 locum anime obtinent humane, quartum forme, ultimum materia. Qui primum gradum obtinet 

 per omnia excellentissimus nullo modo movet: non enim erubesco meos errores dicere. Qua in 

 re, inquam? Opinatus, inquit, ego fui ipsum movere primum circulum, aliter dicebam ociosus 

 esset. Verum is immobilis manens nihil omnino movens dat cuncta moveri. Reliqua vero omnia 

 circa corpora operantur. Nam statini, que in secundo sunt, rotonda movent corpora; anima 

 item in corpore existit, forma quelibet in materia et materia in forma. Hec quidem omnia 

 preter primum, etsi incorporea sint, quedam tamen ex hiis corpora constituunt, nam ex materia 

 et forma sumpta quantitate corpus [e. 243 r.] effieitur, reliqua vero in corporibus versantur. 

 Igitur gradum et ordinem illuni divinum intelligentiarum dicerem tibi profecto, nisi optime 

 teneres ex opere ilio divino Dionysii de angelica hierarebia. Ad statum igitur tertium, qui ani- 

 marmi) esse posuimus, transeamus. Virtotes itaque anime multe sunt: earum quidem quedam 

 rationalis est, quedam irrationalis, ex quibus ammalia rationalia et irrationalia constituuntur. 

 In anima igitur rationabilium animalium continetur virtus rationalis, iinaginativa , motiva se- 

 cundum locum et sensibilis. Hec quidem sunt, quas potentias anime nominamus. Quis vero finis 

 cuique sit et quid unaquaque istarum aprehendatis dicemus. Per virtutem igitur et potentiam 

 rationalein aprehenditis artes et scientias, cum qua providetis que agenda que fugienda sint: 

 agenda scilicet bona et convenientia, fugienda vero mala et inconvenientia; quedam prestant 

 conferunt iuvant et contraria biis. Hec tamen virtus duplex existit , nam quedam speculativa, 

 quedam vero practica. Speculativa illa solum est, qua aprebenditis speculabilia et ea cognoscitis, 

 cuius finis veritas est et falsitas, quoniam quid vos decipit, que a vobis hominibus fieri nullo 

 pacto possunt. Practica vero [e. 243 L] illa est, qua aprebenditis, si que a vobis fieri et possunt 

 et convenit, ut et operationes exercentur bumane, cuius exitus est bonum et malum. Duo igitur, 

 inquam, ut aprehendo, virtotes rationales sunt: speculativa et practica. Minime, inquit; una 

 est, sed a fine distinguitur, nam; cum circa speculabilia se exercet, speculativa virtus vocatur, 

 cum vero ad agibilia se vertit, practica nominatur. Motiva vero illa est, que nobis facultatem 

 prebet ad fugiendum noxia et persequendum delectabilia. Imaginativa autem rerum sensatarum 

 impressiones conservat. Sensibilis vero illa est, qua sensata aprehenditis , cuius quinque sunt 

 potentie. Verum animata non omnia habent omnes istas virtotes, sed statim bruta omnia carent 

 rationali; utuntur tamen eius loco imaginativa. Item quedam sunt, que motivam et sensitivam 



