LAURO QUIEINI UMANISTA VENEZIANO DEL SECOLO XV 19 



fuit [e. 240 r.~\ illa sententia. Nam illi non de agente principio sed de materiali subiecto omnium 

 quasi quoddam fundamentum iecerunt. Vana, inquit, est. Nullam enim excellentiam vel, ut ita 

 dieam, prerogativam summo illi principi assignarunt. Sed, ut artifices ex preexistenti materia 

 operari cernebant , sic de opifice ilio opinati sunt, qui celum , qui terram, qui mare et, ut 

 paueis perstringam, omnia, que in mundo sunt vel sensibilia vel intelligibilia, ex niliilo prorsus 

 creavit. Intellexi, inquam, rem, quam ita tenebo memoria, ut nulla vetustas mibi arripiet. Sed 

 est ne aliud dogma, quod ipsos adhuc platonicos fecerit? Sunt, inquit, quamplurima, que omnia 

 tibi narrabo. Forme ille et idee, quas pythagoriei imaginati sunt et Plato secutus, hos omnes, 

 quos commemoras, attraxerunt; cetera enim dogmata vix, sed hec de ideis suspicatio quasi 

 tenaci dente omnes arripuit. Et quid, inquam, vera ne est hec existimatio ? Minime, ait. Miror, 

 inquam, qua ratione moti tanti viri a ventate deviaverint. Habuerunt, inquit, rationes maxime 

 apparentes. Die, inquam, obsecro, potiores et principaliores. Tum is: facio, inquit, libenter. 

 Maximam putaverunt illi hane esse rationem: quelibet, aiebant, causa prior est causato. Nam 

 et [e. 240 1.] agens et materia et finis in intentione, ergo et forma precedit. Item, inquit, sciam 

 quelibet est de utilibus et sciam de rebus ; ergo utilia [et] res existunt, que quidem forme sunt 

 separate et , ut ceteras missas faciam , ad illam deveniam , quam demonstrationem potissimam 

 existimati sunt. Cum omne, dicebant, quod generato a convenienti sibi et simile in specie ge- 

 neretur, quedam vero animalium non generari videantur a convenienti sibi, ut rane ex putre- 

 fatene terre, apes ex putrefactis carnibus vacarum et vespe ex equorum; natura enim hec non 

 videtur facere ex simili in specie. Sed magis exemplificabant de igne: ignis nascitur ex colli- 

 sione lapidum item et a motu. Ista, aiebant optime, declarant formas existere in rerum natura. 

 Neque enim opinandum est hec non fieri a convenienti et sibi simili. Fit igitur a simili, idest 

 a forma separata, simili in specie existente. Quomodo enim forma ignis, quam vera est sub- 

 stantia, oritur ex motu puro accidente, nihil absurdius, nihil contra naturam maius dici potest 

 quam substantiam nasci ex accidente puro. Cum igitur hoc sit impossibile, relinquitur ut ortum 

 habeat ab ente vero, quod nullum nisi forma separata esse videtur. Hac ratione [e. 241 r.] et 

 Avicena arabs motus, non formas posuit sed intelligentiam ultimam, quam datricem formarum 

 appellat, cuius officium, inquit, est parata materia infundere formas. Cetera, inquam, solvere 

 me confido, sed hec extrema ratio dimcillima mihi visa est; quare, si placet, nodum istum 

 solve. Hec, inquit, omnes argutie a nostris solute sunt, nam et ab Alexandro et ab Arabe et a 

 nobis potissimum in libro, quem de ideis edidimus, ubi ideas istas fulminavimus penitus. Novum, 

 inquam, opus mihi commemoras, nam hunc de ideis codicem unquam nec vidi nec audivi. Ne- 

 gligentia , inquit , et ignavia hominum fecit , ut vetustas aboleret hec opera miro quodam in- 

 genio lucubrata. Plura , inquam , ergo , ut coniector, amisimus. Multa, inquit , in quibus et id 

 clarum negotium de finibus est. Ego, inquam, opera illa non vidi, propterea solutionem ignoro. 

 Enoda igitur, queso, extremam illam rationem et mihi aperi sententiam tuam de formis mate- 

 rialibus : quomodo habent esse in materia et unde proveniant, si nec a formis separatis, ut pla- 

 tonici volunt, advenit nec ab intelligentia aliqua. Opinatus, inquit, ego fui formas omnes [e. 241 t.] 

 materiales edaci de potentia materie, ita quod agens non introducit formata in materia, sed eam 

 alterat donec actu ex ea proveniat, quod potentia latitabat. Mirabilem, inquam, potentiam ma- 

 terie prestitisti, sed quid de intellectu opinatus es? eo ne modo quo de ceteris formis? Minime, 

 ait, sed ab extra advenientem diximus et incorruptibilem impassibilem demonstravimus in hiis 

 potissimum libris, quos de anima conscripsimus. Dictum enim a nobis in eo opere est, cum 

 potentias anime comparabamus, quod hec ab hiis separato tamquam perpetuum a corruptibili. 

 Habeo, inquam, et in hoc sententiam tuam. Perge, si placet, ad reliqua. Tertium , inquit , est 

 de anima Platonis opinio, quam omnes maxime assecuti sunt. Merito, inquam. Placet, ait, sta- 

 timque ex principio platonice sensisse te novi, cum deprecato es, uti ego veritatem aperirem 

 solutus, ut dicebas, e corporis vinculis. Platonis enim fuit sententia potius et magis animas 

 speculari intelligere et remini sci cum separate sunt, quam dum hiis corporibus retinentur vel 



