LAURO QUIRINI UMANISTA VENEZIANO DEL SECOLO XV 9 



ciolini (1). Infatti nello stesso anno, in cui uscì il dialogo (1440), ne confutò ami- 

 chevolmente il passo riguardante Venezia il celebre Gregorio Correr, cui Poggio tosto 

 manifestò il suo rincrescimento per non avergli sottoposto il dialogo prima di pub- 

 blicarlo, " nam duo quae amicissime admones, facile mutassem arbitrio tuo „. E 

 mostra, coll'autorità di Livio, che egli usò la parola factio, rimproveratagli dal Correr 

 non in senso offensivo, ma per esprimere semplicemente l'idea d'una classe di per- 

 sone. Del pari si giustifica della seconda accusa, di aver scritto, cioè, che i Vene- 

 ziani conferiscono talvolta gli onori della nobiltà a coloro che ad essa avessero gio- 

 vato, sebbene con mezzi non leciti: " idque falsum esse potest, ut seribis, sed nullo 

 " pacto calumniosum. Non enim quicquam calumniandi contea amplissimam atque or- 

 " natissimam civitatem a me dictum cogitatumve fuit, sed quia quae a pluribus olim 

 " intellexeram , vera esse existimavi „ (2). Quando poi fu divulgata una facezia 

 dello stesso Poggio pure offensiva per la nobiltà veneziana, toccò al medico Pietro 

 Tornasi di rimproverare sempre amichevolmente della nuova e della vecchia ingiuria 

 l'umanista fiorentino, il quale cercò giustificarsi anche questa volta. " Fateor, mi 

 " Petre; est enim ingenui animi errorem suum fateri; me olim errasse in eo, quod 

 " retuli in meis confabulationibus cuiusdam contra Venetos dicacitatem. Sed id neque 

 " a malivolo animo prodiit, neque alieno a dignitate praestantiaque illius reipublicae, 

 " quam semper, propter summam, quae in ea servatur, iustitiam, propterque mul- 

 " torum excellentium virorum sapientiam, colui. Neque propter detrahendi cupidi- 

 " tatem, sed inconsiderata quadam, ut me in eo accusem, libertate loquendi me 

 " id scripisse fateor, non advertentem quid ex eo dicto essent iudicaturi homines. Res 

 " vero ita accidit, ut videas, me non iudicio, sed scribendi varias fabellas cura 

 " adductum, ea verba in confabulationes coniecisse. Sex iam ab hinc annis cum illas 

 " fabellas coepissem scribere, ostendi cuidam quae a me scripta ad eam diem erant, 

 " ut eas probarem iudicio suo: ille eas cum admodum laudasset, et hoc addas, inquit, 

 " licet, mihique rem, ut a me acta est, enarravit ; quod ego statim arripui interque 

 " alia conieci, non considerans quatenus id multi essent accepturi. Postmodum non 

 " relegens praeterita, sed quotidie nova addens, eam et plures alias sententias sum 

 " oblitus memoriae culpa, ut nonnulla iterarem scribendo, quae postea admonitus 



(1) " Huic absurditati contraria est Venetorum consuetudo, inter quos nobilitas veluti factio 

 quaedam ab reliquo populo distillata, mercaturam omnis exereet, ea quoque quae equestris ordinis 



" insigriio potitur. Omnes enim qui reipublicae muneribus funguntur, quique, ut aiunt, ex ordine 



* senatorio nascuntur atque appellantur nobiles. Adeoque bac vulgari aura inflantur nonnulli, ut 



etiam si quis parente absurdo, stulto, insulso, inopi, ipse quoque baud dissimilis patri fuerit, tamen 



si in p_opularem virum inciderit quamvis doctum et sapientem, eum prae se contemnet tumore 



nobilitatis. At ego mallem Apuleii me asinum, quam aut talis essem, aut ortus ex eo cui minus 



quam asello sensus aut prudentiae inest. Atqui hae omnes praecipue mercaturae dant operam 



neque eam a nobilium exercitio existimant alienam. Quod autem nusquam gentium reperitur, 



" ipsi persaepe nobilem reddunt ex ignobili. Nam qui ob aliquod in eorum rempublicam insigne 



" facinus admissum, etiam si scelere aliquo profuerit asciscitur ad munia civitatis, nobilium numero 



ascribitur. Sed nihil stultius quam aliquem ignobilem propter navatam reipublicae operam civitati 



" donatum nobilem dici, aut quod virtute et recte factis acquiri sapientes volunt, id credere ali- 



" quando malis artibus parari posse „. De nobilitate liber in Opera, Basileae, 1538, p. 67 sg. 



(2) Non si conosce la lettera del Correr, bensì la risposta del Bracciolini, Opera, pp. 325 sgg., 

 della quale si servì anche il Shefherd, Vita di Poggio Bracciolini scritta in inglese e tradotta da 

 P. Tonelli, Firenze, 1825, voi. II, p. 41 sg. 



Serie II. Tom. LIV. 2 



