845 
Qualis  priscis  temporibus  fuerit  frumenti  ubertas,  investi- 
gare maximi  certe  videatur  momenti  ad  efficiendum,  utrum 
nostro  ac  pristino  aevo  meliori  an  deteriori  conditione  res 
rustica  uti  censenda  sil 5 quaque  in  causa  discrimen,  si  quod 
detur,  inter  prioris  recentiorisque  aetatis  fertilitatem  sit  po- 
nendum, denique  ad  lucem  nonnullis  scriptorum  cum  sacro- 
rum tum  profanorum  affundendam.  Illud  vero  examen  ut  rite 
institui  possit,  ante  omnia  attendendum  est  ad  eas  praesertim 
terras,  in  quibus  agricultura  maxime  olim  floruit,  et  ad  id, 
quod  auctores  certissimae  fidei  hac  de  re  nobis  reliquerunt. 
Eiusmodi,  ni  fallor,  provincias  in  Africa,  Asia,  Graecia  et 
Italia  sitas  frequentissime  reperies.  Mirum  sane  videri  poterit, 
mentionem  ubertatis  quam  maximae  fieri  iam  inde  a remotis- 
simis temporibus,  quibus  disciplinam  agricolationis  quasi  in 
cunabulis  adhuc  fuisse  credere  malles.  Isaacus , qui  saeculo 
fere  vicesimo  ante  Christum  natum  vixit,  Gerare,  quae  urbs 
Philistarum  est  regione  Palaestinae,  messes  cum  centesimo  fae- 
nore  fecisse  fertur"^).  Hic  vero  hyperbolen  inesse  interpretes 
sacrae  scripturae  haud  pauci  censuerunt.  Ipse  Michaelis,  ho- 
rum facile  princeps  , ad  hunc  locum  melius  explicandum 
etiam  de  punctis  iudaicis  immutandis  cogitavit,  hordeum  sci- 
licet, et  quidem  nigrum,  in  regionibus  orientalibus  frumenti 
genus  feracissimum , heic  designari  autumans.  At  vero  hoc 
nil  opus  est  omissis  etenim  variis  tantae  ubertatis  causis , de 
*)  Genesis  XXVI.,  £2. 
