de  ubertate  ^"umenti  temporibus  antiquissimis.  851 
toti  sunt  in  laudibus  priscorum  temporum,  et  hoc  quidem  ob 
eximiam  agricultorum  curam  magnamque  arvorum  ubertatem. 
»Vos,  inquit  Agrasius  apud  M.  Varronem*),  qui  multas  per- 
ambulastis terras,  ecquam  cultiorem  Italia  vidistis?  Ego  vero, 
respondit  Agrius,  nullam  arbitror  esse,  quae  tam  tota  sit  culta. 
Primum,  cum  orbis  terrae  divisus  sit  in  duas  partes  ab  Erato- 
stbene, maxime  secundum  naturam  ad  meridiem  versus,  et 
ad  septentriones,  et  sine  dubio,  quoniam  salubrior  pars  sep- 
tentrionalis est,  quam  meridiana,  et  quae  salubrior,  illa  fru- 
ctuosior, dicendum,  magis  eam  fuisse  opportunam  ad  colen- 
dum, quam  Asiam,  ibique  Italiam;  primum  quod  est  in  Eu- 
ropa, secundo  quod  baec  temperatior  pars  est,  quam  inte- 
rior. Nam  intus  pene  sempiternae  byemes , neque  mirum , 
quod  sunt  regiones  inter  circulum  septentrionalem  et  inter 
cardinem  coeli,  ubi  sol  etiam  sex  mensibus  continuis  non  vi- 
detur. Itaque  in  oceano  in  ea  parte  ne  navigari  quidem  posse 
dicunt  propter  mare  congelatum.  Fundanius:  Num  ibi  tu  quic- 
quara  nasci  putas  posse  aut  coli  natum?  Verum  enim  est  illud 
Pacuvii:  Sol  si  perpetuq>  sit  aut  nox  flammeo  vapore  aut 
frigore,  terrae  fructus  omnes  interire.  Ego  hic,  ubi  nox  et 
dies  modice  redit  et  abit,  tamen  aestivo  die,  si  non  diffinde- 
rem meo  insititio  somno  meridie,  vivere  non  possem.  Illic 
in  semestri  die  aut  nocte,  quemadmodum  quicquam  seri,  aut 
alescere,  aut  meti  possit?  Contra  quid  in  Italia  utensile  non 
modo  non  nascitur,  sed  etiam  non  egregium  fit?  Quod  far 
conferam  Campano?  Quod  triticum  Appulo?  Quod  vinum  Fa- 
lerno? Quod  oleum  Venafro?  Non  arboribus  consita  est  Italia, 
ut  tota  pomarium  videatur  ? An  Phrygia  magis  vitibus  coo- 
perta, quam  Homerus  appellat  dp^e?.oeo-aav,  quam  haec?  Aut 
*)  Varro  de  r.  r,  Lib.  1.,  cap.  II, 
108 
