de  ubertate  frumenti  temporibat  ajitiquhsimis.  855 
viatores  erant,  quod  ipsum  nomen  inditum  est  subinde  et  ex 
agris  senatum  ducesque  arcessentibus  *).« 
Prae  omnibus  autem  ratio  habenda  est  coeli  et  naturae 
soli,  quod  utrumque,  utpote  natale  his  in  terris,  frumentis 
est  quam  maxime  aptum.  Huc  accedit,  quod  cura  rusticatio- 
nis maximae  fuerit  gloriae  apud  antiquos,  et  proceres  civitatis 
summa  disciplina  atque  experientia  extracti  non  solum  frequen- 
tissime in  agris  sint  morati,  sed  non  multa  habuerint  iugera, 
et  iis  ergo  facile  eandem  curam  et  diligentiam,  quam  nos 
nunc  hortis  nostris,  adhibere  potuerint.  lam  Moses,  felici- 
tatem Canaan  describens,  narrat,  quomodo  Aegyptii  colere 
terras  suas  ut  hortos  soliti  essent.  »Terra,  inquit  Israelitis, 
quam  possidebitis,  non  est  ut  Aegyptus,  ex  qua  egressi  estis; 
ibi  enim  semina  spargere  eaque  irrigare  necesse  habuistis  **).« 
Arvorum  sacerdotes  Romulus  imprimis  instituit,  seque  duode- 
cimum fratrem  appellavit  inter  illos,  ab  Acca  Laurentia  nu- 
trice sua  genitos,  spicea  corona,  quae  vitta  alba  colligaretur, 
in  sacerdotio  eis  pro  religiosissimo  insigne  data,  quae  prima 
apud  Romanos  fuit  corona,  honosque  is  nonnisi  vita  finitur, 
et  exules  etiam  captosque  comitatur.  Bina  tunc  iugera  populo 
Romano  satis  erant,  nullique  maiorem  modum  attribuit  ***). 
Praedium  constare  centum  iugeris  memorat  Cate  his  verbis: 
» Praedium  quod  primum  siet,  si  me  rogabis,  sic  dicam.  De 
omnibus  agris,  optimoque  loco,  si  emeris  iugera  agri  centum, 
vinea  est  prima,  si  vino  multo  siet  •]').« 
»Post  reges  exactos , « inquit  L.  J.  Moderatus  Columella, 
*)  C.  Plinii  hisl.  nat.  lib.  XVIII.,  cap.  5. 
**)  Denteron.  II.,  lo.  Cfr.  DIod.  I,  i. 
***]  Plln.  liist.  nat.  XVIII.,  2.  Cfr.  Varr.  de  R.  R.  lib.  I.,  cap.  10.  Val.  Max.  VIII., 
6 , 3 et  Liv.  III.,  26. 
•J-)  Cato  R.  R.  I. 
