de  uhertate  frumenti  tempo7'ihus  antiquissimis. 
865 
derent,  ac  prata  etc  certissime,  ui  fallor,  naturae  linguae  la- 
tinae  repugnat.  Neque  in  sententiam  eorum,  qui  cum  Ursino 
decimo  ex  Varrone  L,  44*  ^^^^i  voluerunt,  ire  equidem  pos- 
sum; nam  felicem  agrorum  reditum  aetate  Varronis  a mes- 
sibus sui  temporis  ipse  Columella  paullo  ante  1.  c.  secernit 
his  verbis:  » atque  ut  omittam  veterem  illam  felicitatem  arvo- 
rum, quibus  et  ante  iam  M.  Calo,  et  mox  Terentius  Varro 
prodidit,  singula  iugera  vinearum  . sexcenas  urnas  vini  prae- 
buisse, id  enim  maxime  asseverat  in  primo  libro  rerum  rusti- 
carum Varro;  nec  una  regione  provenire  solitum,  verum  et 
in  Faventino  agro  et  in  Gallico,  qui  nunc  Piceno  contribui- 
tur. Haec  iis  certe  temporibus  *).  Columella  minime  quidem 
negat,  agros  eidem  faenori,suo  ac  prisco  aevo  reddendo  pares 
esse,  si  eadem  cura  et  diligentia  fuerint  tractati,  agros  enim 
infoecundos  exstitisse,  nec  coeli  per  multa  iam  tempora  noxia 
frugibus  intemperie  , nec  ubertate  nimia  prioris  aevi  defatiga- 
tum et  effoetum  solum,  ut  nostro,  inquit,  potius  vitio,  qui 
rem  rusticam  pessimo  cuique  servorum,  velut  carnifici,  noxae 
dedimus,  quam  maiorum  nostrorum  optimus  quisque  optime 
tractaverit**).  Itaque  veteres  illi  Sabini,  Quirites  atavique 
Romani,  quanquam  inter  ferrum  et  ignes  hosticisque  incur- 
sionibus vastatas  fruges,  largius  tamen  condidere,  quam  nos, 
quibus  diuturna  permittente  pace  prolatare  licuit  rem  rusti- 
cam. Itaque  in  hoc  Latio  et  Saturnia  terra,  ubi  Dii  cultus 
agrorum  progeniem  suam  docuerant,  ibi  nunc  ad  hastam  lo- 
camus, nt  nobis  ex  transmarinis  provinciis  advehatur  frumen, 
tum,  ne  fame  laboremus,  et  vindemias  condimus  ex  insulis 
Cycladibus  ac  regionibus  Baeticis  Gallicisque  ***).« 
*)  Coi.  111.  5. 
*♦)  Coi.  1.  c. 
***)  Coi.  praef.  19. 
