de  ubertate  frumenti  temporibus  antiquissimis. 
867 
manos  luxuriis  ac  voluptatibus  deditos  temporibus  his,  de  qui- 
bus hic  sermo  est,  forte  vix  et  ne  vix  quidem  sumtibus  agro- 
rura  bene  colendorum  necessariis  pecunias  suppeditare  potuis- 
se, et  eo  minus,  cum  domini  villarum  immensa  et  quidem 
transmarina  rura  possederint,  quae  male  culta  sumtus  remu- 
nerare haud  suffecerant.  Quo  in  genere  , referente  Plinio, 
censoria  castigatio  erat,  minus  arare,  quam  verrere;  et  si 
verum  confiteamur,  latifundia  perdidere  Italiam,  iam  vero  et 
provincias.  Sex  domini  semissem  Africae  possidebant,  cum  in- 
terfecit eos  Nero  princeps  * **)).  Nam  qui  longinqua,  ne  dicam 
transmarina,  rura  mercantur,  velui  haeredibus,  patrimonio 
suo,  et  quod  gravius  est,  vivi  cedunt  servis  suis  ; quoniam  qui- 
dem et  illi  tam  longa  dominorum  distantia  corrumpuntur  et 
corrupti  post  flagitia,  quae  commiserunt,  sub  exspectatione  suc- 
cessorum, rapinis  magis,  quam  culturae  student 
Nec  porro  omittendum,  auctorem  nostrum  comparationem 
inter  reditum  vinearum  agrorumque  frumentariorum  instituere, 
et  illarum  esse  uberiorem  monstrare  conari.  Quod  si  vero  de- 
cimo quarto  legas,  pretium  agro,  segetibus  consito,  longe  ma- 
ius, quam  vineis,  ex  rationibus  suis  ipsius  loco  citato  statueret 
Columella;  cum  e contrario  id  agat,  ut  ostendat,  illud  multo 
minus  esse , id  quod  in  causa  quoque  censendum  est,  cur  tam 
exiguam,  ac  fieri  possit,  messem  frumenti  ponat.  Hic  denique 
observandum  est,  mentionem  frumenti  non  in  tota,  sed  solum 
in  maiore  parte  Italiae  fecisse;  maiores  itaque  messes  segetum 
in  Etruria,  Campania,  aliis  Romanorum  regionibus  fertilissimis. 
*)  Plin.  hist.  nat.  XVIII. , cap.  6.  Seraissis  Africae  etc.  Zeugitanae  regionis,  de 
qua  dictam  est  lib.  V.  cap.  5.,  » Romanis  tnnc  temporis  possessa,  4oo  vel  saltem 
200  milliaria  conficiebat. 
**)  Coi.  lib.  I.,  cap.  I.,  20. 
110 
