96 
In de eerste plaats is шеп geneigd, en dit is hoofdzakelijk 
het geval met personen die gewend zijn hoeken te meten, 
zooals topografen, landmeters, zeelieden en andere meet- 
kundigen, om den hoek tusschen de horizontale en vertikale 
richting middendoor te deelen, waardoor men op een hoek 
van 45 graden komt, hetgeen natuurlijk de bedoeling niet is. 
Aan den anderen kant is men geneigd, wetende wat verlangd 
wordt, om het halveeringspunt lager te plaatsen dan men 
dat bij geheel onbevooroordeelde waarneming zou doen. Om 
deze redenen loopt de schatting van dezen halveeringshoek 
bij verschillende personen zeer uit elkander; Pernrer geeft 
een lijstje van verschillende waarnemers bij welke de grootte 
van dezen hoek van 23 tot 38 graden verschilde. Bij een- 
zelfde persoon zijn deze verschillen tusschen de individueele 
waarnemingen lang zoo groot niet; is de waarnemer goed 
geoefend en onbevangen dan zal men eventueele verschillen 
aan invloeden van verschillenden aard, als helderheid en 
bewolkingsgraad mogen toeschrijven. PERNTER is geneigd, naar 
aanleiding van de waarneming van Вемахх en anderen 
(Зснмют, Küwrz) om aan den halveeringshoek een waarde 
toe te kennen van ongeveer 23 graden, hetgeen dus op een 
sterke depressie van het hemelgewelf zoude wijzen. 
Het kwam mij de moeite waard voor om deze waarneming 
ook eens gedurende een langeren tijd te Batavia te doen en 
dit is dan ook geschied gedurende het jaar 1903, en wel 
meestal des morgens tegen acht uur van uit het platte dak 
van het Observatorium, vanwaar men naar het zuiden een 
tamelijk onbelemmerd uitzicht heeft. Bij de waarneming 
werd eerst het halveeringspunt van den boog horizont-zenith 
opgezocht en daarna met den wolken-theodoliet dat punt 
geviseerd. De waarnemingen werden voor het meerendeel 
door een en dezelfde persoon verricht, en wel door den 
tweeden rekenaar van het Observatorium, nu en dan gecon- 
troleerd door mijzelf. Des middags tegen vijf uur werden 
door mij persoonlijk eveneens waarnemingen gedaan, hoewel 
niet geregeld. Het aantal waarnemingen des morgens bedroeg 
