E pa 
aan deze voorwaarde moet dus worden voldaan, zal het 
mogelijk zijn, dat uit het punt horizontale liehtstralen in de 
atmosfeer treden. Alle lichtstralen, uitgaande van het ор- 
pervlak, die met de vertikaal hoeken maken gelegen tusschen 
0° en 90°, kunnen dan door de atmosfeer de hemelruimte 
bereiken. ‘Bij kleine hemellichamen met niet zeer dichte 
atmosferen, zooals de aarde en Mars, is dit het geval; voor 
de aarde is de kromtestraal der. horizontale lichtkromme 
ongeveer zeven maal grooter, dan de straal der aarde zelf. 
Is echter de kromtestraal van de horizontale lichtkromme 
voor een punt van het oppervlak kleiner dan de straal van 
het hemellichaam, dan treden horizontale lichtstralen niet in 
de atmosfeer. Beschouwt men in dit geval de horizontale 
lichtkrommen voor punten der atmosfeer op verschillende 
afstanden van het oppervlak, dan zal nabij de grens der 
atmosfeer de kromtestraal een zeer groote waarde hebben, 
grooter dan de afstand tot het middelpunt. Noodzakelijk 
moet er dus ergens in de atmosfeer een punt zijn aan te 
wijzen, waar de kromtestraal der horizontale lichtkromme juist 
gelijk is aan den afstand tot het middelpunt; brengt men 
door dat punt een boloppervlak, concentrisch met het opper- 
vlak van het hemellichaam, dan geldt voor alle punten 
daarvan hetzelfde; Scumipr noemt dat boloppervlak de eritieke 
sfeer. Een horizontale lichtkromme gaande door een punt 
van deze valt-geheel met een grooten cirkel samen; hori- 
zontale lichtkrommen kunnen dat oppervlak dus nimmer 
verlaten en evenmin kunnen zij van de buiten- of binnen- 
zijde daarin treden. 
Een horizontale lichtstraal uitgaande van een punt P” of 
P (zie figuur 10) binnen de critieke sfeer CC zal, daar de 
kromtestraal kleiner is dan de afstand tot het middelpunt, 
naar het oppervlak toe worden gebogen en dit op zijn 
verderen weg treffen in een richting, die met de vertikaal 
een hoek maakt, niet veel van 90° verschillend. Omgekeerd 
zullen dus ook stralen, uitgaande van een punt P van het 
Oppervlak onder hoeken, die niet veel van 90° verschillen, 
