i ME LL 
vau de vraag naar het pourquoi et quoi aprés en meer het 
gevolg is van een pessimisme, waarvoor de gronden niet . 
geheel en al afwezig zijn, is de biologische opvatting van 
het leven en den dood, die Bork geeft, misschien de juiste 
voor hem, die in den mensch slechts ziet het hoogst ont- 
wikkelde dier. Maar juist door die hoogste ontwikkeling, 
waardoor hij zich van alle anderen heeft gedifferentieerd, 
neemt de mensch in de natuur een plaats in die de Duitschers 
omschrijven met een woord waarvoor ik in het hollandsch 
geen volkomen gelijkwaardige uitdrukking ken: Sonderstel- 
long. Deze Sonderstellung verantwoordt, naar het mij 
voorkomt, een andere beschouwing over het leven en den 
dood, die men zou kunnen noemen, een ethische. Zij huldigt 
zeker niet de meening, dat de mensch alleen recht heeft 
op zijn bestaan als bron voor nieuw leven en na den 
sexueelen dood slechts een schijnleven leidt, of de droeve 
meening, dat leven en lijden synoniemen zijn, noch heeft 
zij het materialistische Edite, bibite, post mortem nulla 
voluptas tot devies. Haar grondstellingen zijn evenwel op 
dit oogenblik niet aan de orde. 
J. DE HAAN. 
