—.102 — 
dien opzichte in lijnrechte tegenspraak staan en wel die van 
MarrHUs en van den anarchist Кворотктх. De stelling van 
eerstgenoemde is bekend en heeft tot veel tegenspraak en 
verdediging aanleiding gegeven, nl. dat de bevolking een 
neiging heeft om in reden van een meetkundige reeks aan te 
groeien en de voedingsmiddelen of in het algemeen de bronnen 
van inkomsten in een rekenkundige reeks, zoodat er in elk 
geval een tijdstip moet komen, waarop de aanwas der 
bevolking die der middelen van bestaan zoover heeft over- 
troffen, dat gebrek ontstaan moet. 
Een meer hoopvol ‘beeld der toekomst gaf Кворотктх in zijn 
werk: „Het aanstaande tijdperk van overvloed,” waarin hij 
uiteenzet hoe door gebruik maken van meer intensieve wijzen 
van land- en tuinbouw de productie van den bodem zoo onver- 
wacht en zoo aanmerkelijk kan worden uitgebreid, dat dezelfde 
bebouwbare aarde nog oneindig meer individuen zal kunnen 
onderhouden. Hij haalt voorbeelden aan van tuinders in de 
omstreken van Parijs, die door oordeelkundige vruchtwisseling. 
zaadkeuze, bemesting en bewerking niet alleen van hun klein 
stukje grond groote hoeveelheden gewassen winnen, maar nog 
ieder jaar vette tuinaarde kunnen verkoopen en ontleent aan dit 
en aan meerdere voorbeelden de slotsom, dat het mogelijk 
moet zijn om met de nu in cultuur gebrachte aarde nog oneindig 
veel meer bewoners te voeden. Dat dit niet onmogelijk is, 
bewijst o.a. de suikercultuur op Java, die er in geslaagd 
is, alleen door toepassing van rationeele werkwijzen de 
gemiddelde opbrengst aan suike per vlakte-eenheid meer 
dan te verdrievoudigen en nog steeds voortgaat op den weg 
der verhoogde productie. 
. Wij zien hier dus twee geheel van elkander afwijkende 
uitspraken, doch mogen niet uit het oog verliezen, dat in de 
100 jaar, die tusschen hen in liggen, de scheikundige weten- 
schap zulke onverwachte vorderingen heeft gemaakt en nieuwe 
bronnen van productie heeft ontsloten, dat de uitspraak van 
Marries, die natuurlijk gebaseerd was op de toestanden van 
zijn tijd, toen-de nieuwe toepassingen niet bekend waren, niet 
