( 143 ) 



kevers hier en daar uit de veenmassa te voorschijn konden 

 worden gehaald. 



Voorloopig wil ik deze planten gelijkstellen met de inter- 

 glaciale planten van Noord-Duitschland en de vorming dezer 

 laagjes — en dus ook van het geheele heidezand — aan 

 de klimaatsverandering toeschrijven, die de nadering van het 

 tweede landijs ten gevolge had. Met deze verklaring is de 

 eigenaardige verspreiding van het heidezandgebied om en 

 tusschen het morainenterrein, en de ligging der hoogste heuvels 

 overal langs den rand van laatstgenoemd gebied, goed over- 

 een te brengen. 



Na deze waarnemingen, die veel tijd in beslag namen, 

 ben ik voortgegaan met mijn onderzoek van de morainen. 

 In de eerste plaats deed ik eenige gravingen en boringen, 

 waaruit de juistheid mijner vroeger uitgesproken meening 

 blijkt, dat de Bisschopsberg en de Havelterberg eindmorainen 

 of beter opgeperste, steenrijke grondmorainen-brokstukken 

 met eindinorainentype zijn. De ontzaglijke drukwerking in 

 zuidelijke of zuidwestelijke richting, welke hier heeft plaats 

 gehad, kon door fraaie doorsneden worden aangetoond. 



Ook deze aanzienlijke bodemverhefïïngen werden in kaart 

 gebracht, evenals ik trachtte, het in de nabijheid dezer hoogten 

 ontwikkelde morainenlandschap en het vlakke keileemgebied 

 te begrenzen, hetgeen wegens den geleidelijken overgang van 

 het eene in het andere gebied op enkele plaatsen niet ge- 

 makkelijk was. 



Het overzichtskaartje, hetwelk ik van het diluviale gebied 

 tusschen Steenwijk en de Smildervaart op een schaal van 

 1 : 5U000 (de schaal der topographische kaart) heb ont- 

 worpen, en dat op vrij groote nauwkeurigheid kan aanspraak 

 maken, leert met één oogopslag de groote veranderingen 

 kennen, die de oude geologische kaart bij eene toekomstige 

 herziening ten opzichte van Drenthe zal ondergaan *). Het 



*) Daar het mij gebleken is, dat in de beide, dit gebied ten Westen 

 en ten Oosten begrenzende, dalen het zanddilnvium (dalzand) volstrekt 

 niet overal met moerasveen bedekt is, gelijk Stae-ing op zijne kaart aan- 

 geeft, heb ik wegens gebrek aan tijd om ook deze vorming in kaart te 

 brengen, duidelijkheidshalve overal dalzand aangegeven. 



