( 124 ) 



een verwoestend geweld een goed deel van Europa en ook ons 

 vaderland geteisterd heeft, zoo zeer gevestigd, dat ik het over- 

 bodig acht de strijdvragen, waartoe zij aanleiding gegeven heeft, 

 breedvoerig te ontvouwen. Het zij genoeg u te herinneren, dat 

 de quaestie, of de cholera als eene contagieuse dan wel al$ eene 

 iniasmatische ziekte beschouwd moet worden, in de verschil- 

 lende tijdperken, sedert zij zich in 1829 van Orenburg over 

 Europa uitbreidde, tot een hevigen strijd van meeningen aan- 

 leiding gaf; dat aanvankelijk de contagionisteu de overhand in 

 den strijd behielden, doch later de talrijke bewijzen, die tegen 

 den contagieusen aard aangevoerd werden, zoodanigen invloed 

 op de openbare meening uitoefenden, dat men meer en meer 

 geneigd werd de cholera als eene miasmatische ziekte te be- 

 schouwen. Wel verre evenwel dat de zegepraal der miasmatici 

 over de contagionisten beslissend mag genoemd worden, zien 

 wij, hoe in onze dagen, door tal. van bewijzen, de verklaring 

 dat de cholera door het onderling verkeer van den mensen 

 voortgeplant wordt, van alle zijden wordt gestaafd. Waar wij 

 die wisseling van meeningen gadeslaan, is zeker de vraag ge- 

 regtvaardigd, of ook aan de thans heerschende beschouwings- 

 wijze genoegzame waarde mag toegekend worden, om niet te 

 vreezen, dat zij -over korteren of langeren tijd als niet genoeg- 

 zaam gegrond zal verworpen worden. Vergis ik mij niet, dan 

 mogen wij met gerustheid voorspellen, dat deze verklaring van 

 de verspreidingswijze der .cholera den toets van het onderzoek 

 der feiten zal doorstaan, daar zij niet gegrond is op algemeene 

 vooronderstellingen of theoretische bespiegelingen, maar op naauw- 

 keurige en strenge nasporingen. Ik ontken daarom niet, dat 

 het onderwerp hoogst moeijelijk tot beslissing gebragt kan wor- 

 den, en dat wij bij de beoordeeling van de waarde der feiten 

 dikwijls op groote bezwaren stuiten, waardoor het verklaarbaar 

 is, dat vaak geheel tegenstrijdige resultaten uit de waarnemin- 

 gen der verschillende epidemiën in verschillende plaatsen schij- 

 nen voort te vloeijen. De heugenis der epidemie van het ver- 

 ledene jaar leeft nog met volle kracht bij ons, en wij kunnen 

 dus uit eigen ervaring getuigen, hoe deze ziekte, ook ten aan- 

 zien van hare verspreiding, haar raadselachtig karakter niet ver- 

 loochend heeft. Gij zult het met mij zeker niet wenschelijk achten, 



