( 345 ) 



onder de algemeene benaming van vloeibare bitumen kan wor- 

 den zaamgevat, geen anderen oorsprong hebben kan dan uit or- 

 ganische zelfstandigheden, en door eene soort drooge destillatie 

 wordt gevormd, wanneer onderaardsche hitte, b. v. nog niet 

 afgekoelde lavastroomen, hare werking uitoefenen op lagen of 

 nesten van bitumeneuzen kalk, bitumeneuze klei, kolenschiefer 

 en fossiele kolen, dan moet ook de hoeveelheid vloeibaar bitu- 

 men dat eenig gebergte of eenige geologische formatie opleve- 

 ren kan, evenredig zijn aan het quantum organische zelfstan- 

 digheden : hout, boomstammen, begraven bosschen, dat die for- 

 matie bevat heeft en dat herschapen in bitumeneus hout, in 

 bruin- of in steenkolen, voor een gedeelte daarin bewaard is ge- 

 bleven. Dergelijke kolen moeten dan in eenig gedeelte van die 

 formatie in hetzelfde land overvloedig aangetroffen kunnen wor- 

 den om met hoop op een goed gevolg naar aardolie te kunnen 

 graven of boren. Nu worden fossiele kolen, wel is waar, in de 

 tertiaire formatie over het geheele eiland Java gevonden, maar 

 het zijn niet dan kleine lensvormige nesten of uitwiggende plat- 

 gedrukte boomstammen (voormalig drijfhout) of dunne aderen, 

 die in alle residentien hier en daar verstrooid tusschen zand- 

 steen of kleilagen worden aangetroffen, en werkelijke beddingen 

 van kolen heb ik alleen in het zuidelijk gedeelte van het dis- 

 trict Tjilang-kahan (residentie Bantam) gezien, die echter nie- 

 mand na mij heeft bezocht. 



// Bij zulke schaarschte van de grondstof (tusschen zandsteen- 

 lagen besloten en meer of min volledig in bruin- of zwartkolen 

 herschapen hout) kan het product — de aardolie — onmoge- 

 lijk anders dan in geringe hoeveelheid, al is het op vele plaat- 

 sen, aangetroffen worden, en dit stemt volmaakt met de alhier 

 opgedane ervaring overeen, daar aardolie nagenoeg bij alle zout- 

 bronnen of salsen (sisippan der Soendanezen) uit de aarde 

 zijpelt, echter in geringe hoeveelheid, even als de bruinkolen 

 ook over het geheele eiland Java, echter slechts als kleine nes- 

 ten of brokstukken van vroegere boomstammen in het neptuni- 

 sche gebergte worden gevonden. Ware de grondstof daartoe over- 

 vloedig voorhanden, dan zou geen ander land zoo rijk met berg- 

 olie kunnen gezegend zijn als Java, daar aan alle andere voor- 

 waarden tot de vorming van vloeibaar bitumen of aardolie alhier 



