( S6 ) 



ken, dat clil met geene genoegzame juistheid konde ge- 

 schieden, en wel om twee redenen, vooreerst omdat er 

 voor het uitzeilen, of kort daarna, geene gelegenheid ge- 

 weest Avas den hoek der naalden bij verschillende koer- 

 sen van het schip waar te nemen. Wel heeft mijn zoon 

 zulke waarnemingen te Batavia niet verzuimd, vooral na 

 de Jossing van liet ijzer, maar de magnetische invloed van 

 ijzer op het kompas is daar veel geringer dan hier, 

 en bovendien bleven toch nog de hoegrootheid der hoe- 

 ken bij verschillende koersen alhier, of ten minste in 

 de nabijheid onzer kusten, ontbreken. De tweede om- 

 standigheid, die het moeijelijk maakte om van de waar- 

 nemingen op de uitreis een nuttig gebruik te maken, 

 was dat de magnetische kracht der kompas-naalden na de 

 terugkomst bleek verminderd te zijn. Ik geloof het dus 

 doelmatiger, om alleen de uitkomsten mede te deelen, die 

 na de lossing van het ijzer verkregen zijn, en die, voor 

 het raeerendeel althans, gelijk blijken zal, als genoegzaam 

 vrij van verstorende magnetische krachten kunnen aange- 

 merkt worden. Tevens mag ook aangenomen worden, dat 

 de kracht der naalden op den togt van Batavia naar Macao, 

 van daar terug naar Batavia, en verder naar Holland 

 weinig of niet meer veranderd is : 1° omdat de vermin- 

 dering van magnetische kracht in staal-magneten, zoo als 

 bekend is, met den ouderdom der naalden, na de laatste 

 magnetisering, kleiner wordt en eindelijk bijna geheel op- 

 houdt; en V. op grond dat de hoek der naalden, bij den- 

 zelfden ouderlingen afstand, te Batavia, voor en na de reis 

 naar Macao, met ruim 5 maanden tusschenruimte, bijna ge- 

 heel gelijk gevonden is. 



De plaats waar het kompas aan boord bij de waarne- 

 mingen gestaan heeft, was of in de hut van den stuurman, 

 waar het gewoonlijk geborgen was, of in de dusgenoemde 

 kerk aan boord, op de tafel middenscheeps, waar het tijde- 



