( 196 ) 



aiidei'iiig der warmte ondergaat, Gümpeiisereii inoet. Daar 

 de verandering, die door de warmte aan de olie w'ordt toe- 

 o-ebrngt, naar de hoedanigheid der olie, in zich zelve ver- 

 anderlijk kan \\^ezen, kan men het voor mogelijk honden, 

 dat ook de compensatie met den tijd veranderlijk is. Moet 

 men den gang eens slingeruurwerks, ook voor grootere 

 tijdvakken, uit vroegere waarnemingen afleiden, zoo geven 

 de genoemde omstandigheden aanleiding tot onderscheidene 

 vragen, wier volledige beantwoording men overal vruchte- 

 loos zoude zoeken. 



In vroegere jaren ben ik nooit in de gelegenheid ge- 

 w^eest om een onderzoek omtrent den gang van een goed 

 sterrekundig slingeruurwerk te volbrengen. Het tegenw^oor- 

 dig observatorium te Leiden bezit slechts een paar slinger- 

 uurwerken van mindere w^aarde, bij w^lke de invloed van 

 vele storingen zich verliezen moet in de onregelmatigheden 

 van den gang, die uit hunne eigene onvolkomenheid voort- 

 vloeijen. Zij konden ook alleen boven de daken van het 

 i\.kademiegebouw% aan houten palen, worden gehangen, w^aar 

 zij, door het slaan der klok om het half uur, en door voor- 

 bijgaande rijtuigen, aan onophoudelijke trillingen onder- 

 worpen zijn. Onder zulke omstandigheden zouden zelfs de 

 volkomenste uurwerken een' slechten gang aannemen, en om 

 die reden achtte ik het ook ondoelmatig, in een der twee 

 celletjes, die het tegenwoordig observatorium te Leiden uit- 

 maken, een kostbaar sterrekundig slinger uurwerk te plaatsen. 



Bij het eenige stelsel van waarnemingen, dat door het 

 tegenwoordig observatorium te Leiden wordt toegelaten, 

 was slechts zelden eene naauwkeurige bepaling noodzakelijk. 

 Bij de waarneming van veranderlijke sterren, door welke 

 vooral de Heer oudemans zich zoo verdienstelijk heeft ge- 

 maakt, en bij de metingen van dubbele sterren en planeten, 

 door mij zelven weleer in zoo groeten getale volbragt, w^as 

 in het geheel geene eigenlijke tijdsbepaling noodig. De- 



