( 204 ) 



mentrekken, ook en het best verkregen wordt door de ver- 

 andering in den stand des uurwerks, door het tijdsverloop 

 te deelen. Berekent men den gemiddelden gang voor een 

 bepaald tijdvak, zoo moet men ook den gemiddelden ther- 

 mometer- en barometer- stand voor dat tijdvak bepalen, en 

 bedraagt dit slechts een paar weken, zoo zullen zich daarin 

 gewoonlijk de schielijk afwisselende standen des barometers 

 bijna geheel vereffenen en zal de invloed van de verander- 

 lijke drukking der lucht geheel verborgen blijven. Buiten- 

 dien verkeert men hier in een geheel ander geval dan bij de 

 gewone sterrekundige berekeningen. Gewoonlijk is de vorm 

 der vergelijking volkomen zeker en ligt de bron van on- 

 zekerheid geheel en al in de grootheden, die door de waar- 

 neming moeten worden bepaald. Hier daarentegen heeft 

 juist het omgekeerde plaats. De grootheden, die door de 

 waarneming worden gegeven, zijn hier als volmaakt te be- 

 scliouwen. De gemiddelde thermometer- en barometer- stan- 

 den laten zich met eene veel hoogere, dan de hier gevor- 

 derde, naauwkeurigheid bepalen en indien tusschen de waar- 

 nemingen slechts een paar weken verloopen is, kan de ge- 

 middelde dagelij ksche gang naauwelijks een honderdste deel 

 eener secunde onzeker zijn. Het blijkt echter dat de gang 

 der uurwerken niet slechts aan kleine, zich spoedig vereffe- 

 nende onregelmatigheden onderworpen is, maar dat zijn 

 gemiddeld bedrag, in vrij aanzienlijke tijdvakken, allerlei 

 veranderingen ondergaat, die zich aan den tijd niet storen, 

 die zich noch uit de warmte, noch uit de drukking der 

 lucht laten verklaren en, voortvloeijende uit onbekende oor- 

 zaken, in het geheel niet onder eene formule gebragt kun- 

 nen worden. Bij het onderzoek van uurwerken is het ge- 

 woonlijk het best, uit de voorhandene waarnemingen diegene 

 te kiezen, welke het meest geschikt zijn om het bedrag van 

 eene storing in den gang, onafhankelijk van de overige, 

 te bepalen, en dit is altijd mogelijk, indien het uurwerk 



