( 233 ) 



zoude zijn. Het is mogelijk dat ook de waterdampeii, in 

 de lucht aanwezig, een" merkbaren invloed op dén gang dei- 

 pendule uitoefenen, maar daaromtrent kon ik tot heden geene 

 onderzoekingen volbrengen. Naar de tabellen, door lieussou 

 gegeven, die den invloed van den tijd niet in rekening 

 bragt, bedroeg het bovengenoemd grootst verschil voor de 

 de pendule van breguet N^. 4367, in het eerste tijdvak 

 van 17 maanden, 0'^,34 en in het tweede van 20 maan- 

 den 0^,42 ; en voor de pendule van Toulon, in een tijdvak 

 van 24 maanden, slechts 0^,29. De pendule van Toulon 

 had alzoo een buitengewoon standvastigen gang en misschien 

 moet dit alleenlijk aan het gebruik van eene betere olie 

 worden toegeschreven. Het kan den vervaardigers vanster- 

 rekundige uurwerken niet te zeer op het gemoed worden 

 gedrukt, dat zij eene goede olie behoeven. Men ontvangt 

 soms van chronometer-makers zoogenaamde chronometer -olie, 

 die veel vroeger dan water bevriest. Ertel te Munchen 

 zond mij eens, met een werktuig, een fleschje met olie, dat 

 het opschrift voerde : Iluiïe grasse aimnale, qui a la proprieié 

 de ne s'épaissir jamais. Toen ik in de maand April, die 

 olie ontving, was zij tot een" vasten ijsklomp bevroren. 



Uit de bovenstaande tabel blijkt het, hoe zeer de veran- 

 deringen in den stand der barometers zich vereffenen, bij 

 de dagelijksche gangen, maandelijks opgemaakt. De bekende 

 jaarlijksche periode van den barometerstand geeft, in Eu- 

 ropa, nog veel kleinere verschillen dan de gemiddelde maan- 

 delijksche standen in een bepaald jaar. De invloed van den 

 barometerstand kan niettemin die van alle andere storin- 

 gen aannmerkelijk overtreffen, indien, zoo als dit bij de 

 tijdseinen het geval kan zijn, de stand des uurwerks moet 

 worden afgeleid uit tijdsbepalingen, die eenige dagen te 

 voren hebben plaats gehad. 



Eene vergelijking van de formule bij al de gangen, in 

 het tijdvak van den 5<^en September tot den istcn Decem- 



VEUSL. BN MRDED. AFD. NTATLCRK. DKEL X- 16 



