( 101 ) 



^vclke waarde van r, bij de aaiigeiiomeiie afstanden, (wanneer 

 men voor r, waar deze ondergeschikt in a-{- r voorkomt, 

 8 mm. in rekening brengt) 1.76 pCt. van de eerstgenoemde 

 afwijkt. 



Om de grootst mogelijke naauwkcurigheid te verkrijgen 

 en kleine fouten van ^t instrument te elimineren, las knapp 

 bij 4» verschillende standen der platen den hoek boven en 

 onder aan het werktuig af, herhaalde dit ten tweede male, 

 en nam eindelijk 't gemiddelde uit zijne 16 aflezingen. 

 Het verschil tusschen de gemiddelde waarde van de 8 eerste 

 en 8 laatste aflezingen bedroeg meestal minder dan 0.1"*, 

 wat voor den krommingsradius slechts een verschil van 

 ■j'jj mm. oplevert. 



Be hier voorgeschreven methode is niet moeijelijk te vol- 

 gen. De eénige zwarigheid bestaat in de naauwkeurige be- 

 paling van den lichtbrekingscoëfficient der glasplaten. De 

 eliminatie van //. uit de vergelijking 2) geeft, namelijk, voor 

 n eene vergelijking van den vierden graad, die men echter, 

 zoo als HELMHOLTZ Opmerkt, niet behoeft te ontwikkelen, 

 dewijl men door planmatig beproeven al spoedig de waarde 

 van n naauwkeurig genoeg vinden kan. Maar afgezien van 

 deze moeijelijkheid, scheen het mij verkieslijk, geheel empi- 

 risch ie bepalen, door luelk aantal graden gekende grootheden 

 worden gemeten. Bij de aanwijzing van 0° zijn de glaspla- 

 ten parallel en worden dus geene dubbelbedden gezien. 

 Aan deze en aan gene zijde van 0^ werd nu voor eene 

 grootte van 0.1, 0.2, 0.3 mm. enz. het aantal graden be- 

 paald, bij elke bepaling onder en boven afgelezen, en uit 

 een groot aantal waarnemingen de gemiddelde genomen. Door 

 aan deze en aan gene zijde van 't nulpunt de waarneming 

 te doen, werd de collimatie-fout ontgaan. De maatstaf be- 

 stond in een verzilverd plaatje, door den Heer olland, 

 mechanicus te Utrecht-, vervaardigd, en 10 malen vergroot 

 hier afgebeeld. 



