(154) 



Het zou bijv. het gevolg kunnen zijn van eene afwijking 

 van den vorm van het piëzometervat van den theoretischen 

 vorm, of hiervan, dat ons piëzometervat niet volkomen vol- 

 doet aan de voorwaarde der theorie van te zijn homogeen 

 en van constante elasticiteit in alle richtingen. Er zou ook 

 een fout kunnen begaan zijn bij de calibratie der beide 

 buizen, die de volumenveranderingen aangeven. Wellicht is 

 het ook toe te schrijven aan kleine toevallige temperatuurs- 

 veranderingen gedurende de proeven, of hieraan, dat de 

 ruimte, welke den piëzometer omgeeft, niet geheel en al 

 gevuld was met water, maar misschien nog een zeer geringe 

 hoeveelheid lucht bevatte. Wel is waar was het water, zoo- 

 als reeds vroeger door mij vermeld is, zoowel in den piëzo- 

 meter als in de ruimte die dezen omgeeft met veel zorg 

 onder lage drukking uitgekookt, om alle lucht zooveel 

 mogelijk te verdrijven, maar toch is het niet onmogelijk, 

 dat in de ruimte om den piëzometer nog eene kleine hoe- 

 veelheid lucht is achtergebleven. Die lucht zou geen invloed 

 gehad hebben op de uitkomsten, indien de druk bij de 

 proeven van tabel 1 in de buitenste ruimte volkomen con- 

 stant bleef. Dit was echter, zooals wij zagen, niet het ge- 

 val. Daarvoor moest een correctie worden aangebracht, en 

 die correctie zou grooter hebben moeten zijn, wanneer nog 

 lucht aanwezig was. Nu acht ik het niet onmogelijk, dat 

 wegens de aanwezigheid van een kleine hoeveelheid lucht 

 de uitkomsten van proeven 1 — 8 iets te klein gevonden 

 zijn. Tusschen de 8 eerste en de 3 laatste proeven van 

 tabel 1 verliepen eenige dagen, waarin met den piëzometer 

 andere proeven genomen werden, en in de buitenste ruimte 

 meermalen een groote druk werd toegelaten. Het is niet 

 onmogelijk dat, hetzij ten gevolge dezer manipulaties, hetzij 

 door eenvoudige oplossing in het omringende water, de 

 voorhanden lucht tusschen de proeven 8 en 20 verdwenen 

 is, en dat daaraan moet worden toegeschreven, dat de drie 

 laatste proeven van tabel 1 iets grootere en daarom betere 

 uitkomsten hebben opgeleverd. Dat dit de ware oorzaak 

 zou geweest zijn is echter onmogelijk met zekerheid te 

 zeggen, het aantal bronnen van fouten en storende invloe- 



