( 156 ) 



kan worden. Met de inkrimping van liet water is dat echter 

 niet het geval. De samendrukbaarheidscoëfficient van water 

 vermindert namelijk volgens Grassi vrij sterk wanneer de 

 temperatuur toeneemt. Nu geldt de waarde 185,37, het 

 gemiddelde der proeven 23 — 25 van tabel 3, voor een tem- 

 peratuur van ongeveer 12°,1 ; de waarde 183,62, het ge- 

 middelde der proeven 1 — 8 van tabel 1, bij een gemiddelde 

 temperatuur van ongeveer 15°, 7. De kleinere waarde van 

 tabel 1 laat zich dus verklaren uit de hoogere temperatuur 

 en daarom geringere samendrukbaarheid van het water. Het 

 verschil tusschen beide waarden bedraagt 1,75, terwijl het 

 temperatuursverschil gelijk 3°, 6 is. Daar het inwendig vo- 

 lumen van het piëzometervat iets meer dan 4 millioen 

 milligrammen kwik van 0° groot is, wijst de waarde van 

 1,1 o op een verandering van den samen drakbaarheidscoëffi- 

 cient van water van 4 a 5 tienmillioensten bij een tempe- 

 ratuursverandering van 3°, 6 ; een waarde van dezelfde orde 

 van grootte als die welke Grassi voor de veranderlijkheid 

 van den samendrukbaarheidscoëfficient van water met de 

 temperatuur gevonden heeft. 



Het gemiddelde der getallen 185,37 en 183,62 is 184,50, 

 terwijl het gemiddelde der temperaturen 12°,1 en 15°, 7 is 

 13°, 9. De inhoud van het piëzometervat bedraagt ongeveer 

 4,019.200. Dus is volgens onze waarnemingen de schijn- 

 bare samendrukbaarheidscoëfficient van water in een glazen 

 vat: 



0,000.045.9 



bij een temperatuur van 13°,9. 



Van de waarnemingen vervat in tabel 3 heb ik het ge- 

 middelde genomen der drie eerste waarnemingen, en niet 

 het weinig daarvan afwijkende gemiddelde van alle vier 

 waarnemingen, omdat ik de uitkomst der laatste waarne- 

 ming zeker voor te groot houd. De oorzaak daarvan is de 

 volgende. De druk werd bij mijn proeven altijd slechts zeer 

 langzaam toegelaten en weder weggenomen. Bij proef 26 

 had echter door een toeval de druktoelating vrij snel plaats. 

 Daardoor daalde het waterniveau in de buis des piëzome- 



